Na stanowiskach pracy, które charakteryzują się szybko zmieniającymi się warunkami i możliwością pojawienia się zagrożeń, których nie da się przewidzieć, pomocne z punktu widzenia zachowania bezpieczeństwa i higieny pracy jest dynamiczne podejście do oceny ryzyka zawodowego. Artykuł przybliża czytelnikom koncepcję dynamicznego zarządzania ryzykiem zawodowym, w której podstawowym elementem jest dynamiczna ocena ryzyka.

DOI: 10.54215/BP.2024.8.18.Pecillo

Wśród badań kwestionariuszowych dostarczających informacji na temat warunków pracy platformowej w Unii Europejskiej na uwagę zasługują przede wszystkim: badanie COLLEEM, przeprowadzone w latach 2017 i 2018 przez Wspólne Centrum Badawcze Komisji Europejskiej (JRC) w partnerstwie z Dyrekcją Generalną ds. Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Włączenia Społecznego, oraz badanie EIGE, przeprowadzone w 2020 r. przez Europejski Instytut ds. Równości Kobiet i Mężczyzn. W artykule przedstawiono sposób realizacji tych badań, ich zakres przedmiotowy w odniesieniu do warunków pracy platformowej oraz przykłady uzyskanych ocen tych warunków.

DOI: 10.54215/BP.2023.07.15.Pawlowska

Opublikowanie nowej normy ISO 45001 dotyczącej systemów zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy zwróciło uwagę przedsiębiorstw na wdrożone u nich procesy zarządzania bhp i na problem oceny ich funkcjonowania. W artykule przedstawiono wyniki oceny dziewięciu wybranych procesów zarządzania bhp, którą przeprowadzono w 35 przedsiębiorstwach deklarujących działania dostosowujące system zarządzania bhp do wymagań cytowanej normy.

DOI: 10.54215/BP.2023.01.1.Pecillo

Transformacja do Przemysłu 4.0, której wynikiem ma być nie tylko wzrost produktywności, lecz także poprawa warunków materialnego i psychospołecznego środowiska pracy, wymaga odpowiedniego zarządzania zmianą, a ta wiąże się z wprowadzaniem nowych technologii. Dzięki rozpoznaniu czynników wpływających na warunki środowiska pracy podczas transformacji można uwzględnić w procesie zarządzania zmianą dobre praktyki, skierowane na wzmocnienie pozytywnego i ograniczenie negatywnego wpływu tych czynników. W artykule przedstawiono czynniki o potencjalnym wpływie na warunki środowiska pracy w przedsiębiorstwach wdrażających technologie Przemysłu 4.0 i dobre praktyki, które można wykorzystać w procesie zarządzania zmianą w celu osiągnięcia poprawy warunków środowiska pracy.

DOI: 10.54215/BP.2022.10.25.Pawlowska

Próby zarówno zdefiniowania przywództwa, jak i określenia cech i zachowań, które charakteryzują skutecznych przywódców, są podejmowane od wielu lat, a dyskusja w tym zakresie toczy się do dziś. W artykule przedstawiono, bazując na badaniach literaturowych z tego obszaru, różne podejścia do przywództwa w ramach bhp oraz do oceny jego skuteczności. Nie istnieje jednak jeden skuteczny styl przywódczy ani jedna uniwersalna metoda oceny skuteczności zaangażowania kierownictwa w tym obszarze. Dlatego też w zarządzaniu bhp najlepiejtrzymać się zasady aureamediocritas (złotego środka), samo zaś przywództwo definiować przez działania, a jego skuteczność oceniać przez analizę zrealizowanych (lub nie) celów.

DOI: 10.54215/BP.2022.10.26.Pecillo

Ocena skuteczności i efektywności procesów zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy stanowi aktualny problem, zwłaszcza w dynamicznie zmieniającym się otoczeniu organizacji –bliższym i dalszym. Brak reżimu terminologicznego utrudnia zrozumienie różnych podejść do oceny tych procesów. W artykule dokonano próby uporządkowania terminologii w tym zakresie oraz przedstawiono dwa odmienne narzędzia do oceny procesów zarządzania bhp, które można z powodzeniem wykorzystać w praktyce, w zależności od celu i potrzeb przedsiębiorstwa.

DOI: 10.54215/BP.2022.01.13.Pecillo

Wraz z wdrażaniem technologii Przemysłu 4.0 zmienia się środowisko pracy oraz powstają nowe szanse i zagrożenia dla bezpieczeństwa i higieny pracy. Są one związane zarówno z samymi technologiami, jak i ze zmianami w organizacji pracy oraz sposobem jej wykonywania. W artykule przedstawiono wyniki badania, przeprowadzonego wśród osób zajmujących się zagadnieniami bezpieczeństwa i ochrony zdrowia w pracy w celu pozyskania informacji na temat identyfikowanych przez nich czynników, które wpływają na bezpieczeństwo i zdrowie pracowników w przedsiębiorstwach wdrażających technologie i koncepcje produkcji w ramach Przemysłu 4.0.

DOI:10.54215/BP.2021.12.11.Pawlowska

Innowacja oznacza – według definicji OECD – wdrożenie nowego lub znacząco udoskonalonego produktu, usługi czy też metody, np. zarządzania. W artykule przedstawiono poziom wdrożenia innowacji organizacyjnych w Polsce na tle innych państw. W świetle tych statystyk Polska zajmuje jedno z gorszych miejsc pod względem innowacyjności. Tymczasem o innowacyjności może świadczyć również umiejętność szybkiego reagowania na zmiany w bliższym i dalszym otoczeniu przedsiębiorstwa oraz szybkiego wdrażania niestosowanych dotąd metod i organizacji pracy w celu zapewnienia ciągłości działania. Takimi umiejętnościami wykazały się polskie przedsiębiorstwa w obliczu epidemii COVID-19.

DOI: 10.5604/01.3001.0015.2298

Informacji na temat warunków środowiska pracy w Polsce dostarczają przede wszystkim dwa badania realizowane przez Główny Urząd Statystyczny, a mianowicie krajowe badanie warunków pracy i badanie modułowe BAEL „Wypadki przy pracy i problemy zdrowotne związane z pracą” oraz dwa badania o zasięgu międzynarodowym: Europejskie Badanie Warunków Pracy (EWCS – European Working Conditions Survey), prowadzone przez Europejską Fundację na Rzecz Poprawy Warunków Życia i Pracy (Eurofound) oraz Europejskie badanie przedsiębiorstw na temat nowych i pojawiających się zagrożeń (ESENER – European Survey of Enterprises on New and Emerging Risks), realizowane przez Europejską Agencję Bezpieczeństwa i Zdrowia w Pracy (EU-OSHA).

W artykule przedstawiono zasady gromadzenia informacji o warunkach środowiska pracy w tych badaniach oraz omówiono ich potencjał informacyjny w aspekcie zakresu gromadzonych informacji i możliwości ich wykorzystania do oceny warunków środowiska pracy osób pracujących. 

DOI: 10.5604/01.3001.0014.4996

Resilience engineering i lean management to koncepcje zarządzania, które posługują się odmienną filozofią. O ile lean management zajmuje się, w dużym uproszczeniu, optymalizacją funkcjonowania organizacji znajdującej się w określonym stanie i działającej w danym otoczeniu, o tyle zadaniem, jakie stawia sobie resilience engineering, jest przygotowanie organizacji do uniknięcia lub stawienia czoła trudnościom, również tym nieprzewidywalnym. W artykule podjęto próbę odpowiedzi na pytanie na ile te koncepcje na gruncie teoretycznym wzajemnie się wykluczają, na ile natomiast mogą być traktowane komplementarnie.

Rezylientny system zarządzania bhp to system, który koncentruje się zarówno na porażkach, jak i na sukcesach na każdym etapie zarządzania: uczeniu się, monitorowaniu, antycypowaniu i reagowaniu. Celem artykułu jest przedstawienie koncepcji resilience engineering ze szczególnym uwzględnieniem antycypowania szans i zagrożeń w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy.

W celu poprawy skuteczności systemu zarządzania bhp używa się w wielu przedsiębiorstwach zestawu wskaźników wynikowych i wiodących do pomiaru poszczególnych procesów w tym systemie. Na podstawie wartości wskaźników odnotowanych w danym okresie, planuje się działania zapobiegawcze. Polegają one przede wszystkim na poprawie realizacji procesów w taki sposób, aby w kolejnym okresie osiągnąć założone wartości wskaźników w obszarach, w których aktualnie odnotowane wartości nie były satysfakcjonujące.

W artykule zaprezentowano metodę rozmytych map kognitywnych, która oferuje możliwości szerszego wykorzystania informacji zawartych w wartościach wskaźników. Metoda ta zakłada opracowanie modelu systemu w formie zbioru elementów tworzących system oraz zachodzących pomiędzy tymi elementami wzajemnych wpływów. Posługując się wzorem matematycznym, można określić wartości poszczególnych elementów modelu, a następnie prognozować ich przyszłe wartości. Niekorzystne prognozy są  podstawą do podjęcia działań zapobiegawczych w modelowanym systemie.

Wykorzystując metodę rozmytych map kognitywnych można opracować model systemu zarządzania bhp. Elementami modelu będą poszczególne procesy oraz poziom bezpieczeństwa. Wartości wskaźników wynikowych i wiodących zostaną zastosowane do obliczenia wartości tych elementów. Prognozowanie z wykorzystaniem takiego modelu mogłoby w przedsiębiorstwie istotnie wspierać poprawę skuteczności systemu zarządzania bhp.

Trwające od 2013 roku prace nad przygotowaniem nowej normy międzynarodowej dla Systemów Zarządzania BHP, ISO 45001 „Occupational health and safety management systems – Requirements with guidance for use”, wchodzą obecnie w ostatni etap. Oczekuje się, że nowa norma zostanie opublikowana w roku 2018. Dostosowanie Systemów Zarządzania Bezpieczeństwem i Higieną Pracy (SZ BHP) do wymagań nowej normy będzie wymagało dokładnej analizy już wdrożonych procesów i praktyk zarządzania. W artykule przedstawiono ogólną strukturę Systemu Zarządzania BHP według nowej normy i zwrócono uwagę na wymagania w odniesieniu do wybranych procesów zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy, które zostały rozszerzone lub uszczegółowione w stosunku do wymagań formułowanych w normach obecnie istniejących.

Zmiany demograficzne zachodzące w Europie, określanie potocznie mianem „starzenia się społeczeństw”, są przyczyną poważnych wyzwań na rynku pracy. Istnieje potrzeba, aby wydłużać zdolność do pracy zatrudnionych ponad przeciętny wiek, w którym do niedawna pracownicy odchodzili się na emeryturę. Realizacja tak określonego celu jest możliwa tylko wtedy, gdy zatrudnieni na dłużej zachowają zdrowie, sprawność fizyczną i umysłową. Pracodawcy mogą im w tym zakresie zaoferować istotne wsparcie podejmując działania w obszarze tzw. „zarządzania wiekiem”. Wdrażanie zarządzania wiekiem polega na realizacji w firmach - w ramach różnych procesów - konkretnych działań skierowanych na utrzymywanie zdolności do pracy pracowników.

W artykule przedstawiono przykłady dobrych praktyk podejmowanych w wybranych przedsiębiorstwach w zakresie zarządzania wiekiem. Praktyki zaprezentowano w podziale na 7 grup odnoszących się do odrębnych procesów zarządzania. Omówiono cele realizowanych działań oraz wyzwania związane z ich wdrażaniem w firmach. Zaprezentowane w artykule dobre praktyki mogą znaleźć zastosowanie w innych przedsiębiorstwach, w których dostrzega się problemy związane z utrzymywaniem zdolności do pracy pracowników.

W artykule przedstawiono nowe podejście do inteligentnego zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy. Wymaga ono wykorzystania nowych technologii i rozwiązań opracowanych na potrzeby obszaru związanego z bezpieczeństwem pracy. Wymieniono funkcje bezpieczeństwa z uwzględnieniem ich potencjalnej roli w hierarchii środków prewencyjnych w obszarze bezpieczeństwa i higieny pracy.

Przedsiębiorcy w niewielkim stopniu uświadamiają sobie wielkość strat ponoszonych w wyniku złych warunków pracy.  W  zakładach pracy nie są także prowadzone analizy wpływu poziomu bhp na produktywność. W artykule podjęto próbę wskazania przyczyn takiego stanu rzeczy. Omówiono w jaki sposób przedsiębiorcy postrzegają związek między bhp i produktywnością a także zilustrowano jak wpływa to postrzeganie na obserwację tych związków na poziomie stanowisk pracy. Na zakończenie przedstawiono podejście, w którym niezachowanie wymagań bhp traktowane jest jako czynnik generujący straty w możliwościach wytwórczych poszczególnych stanowisk pracy – co stanowi punkt wyjściowy do przedstawienia bhp jako istotnego elementu zarządzania operacyjnego na poziomie stanowisk pracy.

W komunikacji wewnętrznej przedsiębiorstw coraz większą rolę odgrywają  metody elektroniczne. W celu określenia, w jakim stopniu są one wykorzystywane i uznawane za przydatne w zarządzaniu bezpieczeństwem i higieną pracy  przeprowadzono badania w 86 przedsiębiorstwach. Wyniki badań wykazały, że klasyczne metody przekazywania informacji na tematy bhp (na zebraniach, w formie pisemnej oraz znaków graficznych, podczas dyskusji nieformalnych) są stosowane znacznie częściej niż elektroniczne i oceniane jako skuteczniejsze. Dominują one również wśród metod nowo wprowadzanych w ciągu ostatnich 3 lat w badanych przedsiębiorstwach.

Jednym z obszarów, w których należy poszukiwać źródłowych przyczyn wypadków przy pracy są czynniki organizacyjne. Artykuł prezentuje przegląd przedmiotowych czynników dokonany na podstawie publikacji z zakresu bezpieczeństwa pracy z uwzględnieniem podziału na pozycje omawiane w literaturze najczęściej i najrzadziej. W opracowaniu przedstawione zostały m. in. następujące czynniki: komunikacja, szkolenia, podział ról, centralizacja, formalizacja, koordynacja pracy, nadzór, dostępność zasobów, presja, kultura organizacyjna i kultura bezpieczeństwa, przywództwo, zaangażowanie pracowników.

Do oceny skuteczności zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy w przedsiębiorstwie wykorzystywać można zarówno wskaźniki opisujące osiągane rezultaty – tzw. wskaźniki wynikowe, jak i charakteryzujące warunki pracy i realizowane działania, nazywane wskaźnikami wiodącymi. Wraz z rozwojem zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy zmieniają się również stosowane do oceny jego skuteczności wskaźniki.  W celu określenia, jak przebiegają te zmiany w praktyce i jakie wskaźniki wynikowe i wiodące są do tego celu wykorzystywane w zależności od poziomu zarządzania bhp, przeprowadzono badania w 60 przedsiębiorstwach. Ich wyniki wskazują, że do wskaźników stosowanych najczęściej należą te, które są związane z realizacją wymagań prawa. Pozostałe wskaźniki są istotnie częściej przyjmowane w przedsiębiorstwach o wyższym poziomie zarządzania.

Doskonalenie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy w przedsiębiorstwach wymaga zmian w podejściu do oceny funkcjonowania w tym obszarze. Stosowane tradycyjnie wskaźniki wynikowe, takie jak wskaźniki wypadków przy pracy i chorób zawodowych, nie dostarczają zadowalających informacji potrzebnych do proaktywnego zarządzania. Aby to umożliwić, konieczne jest stosowanie wskaźników wiodących, charakteryzujących warunki pracy i działania skierowane na zapewnienie bezpieczeństwa i ochrony zdrowia. W artykule przedstawiono wskaźniki wynikowe i wiodące do oceny funkcjonowania w obszarze bezpieczeństwa i higieny pracy, zwracając uwagę na podstawowe zalety i wady ich zastosowań.

Uwzględniając główną przyczynę zdarzeń awaryjnych w przewozie drogowym towarów niebezpiecznych – niezachowanie zasad bezpieczeństwa ruchu – określono rodzaje środków i działań umożliwiających poprawę bezpieczeństwa ich transportu. Wykonane analizy wykazały, że system szkolenia osób związanych z przewozem towarów niebezpiecznych, system organizacyjny jednostek ratownictwa PSP oraz procedury reagowania i zwalczania skutków awarii transportowych są zorganizowane w Polsce na wysokim poziomie i funkcjonują prawidłowo. W tej sytuacji zmniejszenie ryzyka wypadku drogowego o cechach poważnej awarii można osiągnąć w wyniku wyboru najbardziej właściwej trasy przewozowej. Została zaproponowana metoda wyboru najkorzystniejszej z punktu widzenia poziomu ryzyka przebiegu trasy przewozu towarów niebezpiecznych, oparta na ocenie pasa terenu 1,5 km od osi drogi pod względem demograficznym oraz występowania obiektów użyteczności publicznej i elementów środowiska o szczególnej wrażliwości, a także na ocenie szeregu parametrów techniczno-konstrukcyjnych trasy, dotyczących podstawowych cech ruchu drogowego.

Nowo opracowywana norma międzynarodowa ISO 26 000 ma wspomagać przedsiębiorstwa w zrozumieniu i wdrażaniu zasad odpowiedzialności społecznej. Oczekuje się, że uwzględnienie tych zasad w zarządzaniu bezpieczeństwem i higieną pracy będzie zwiększać jego skuteczność, prowadząc do poprawy jakości życia w pracy. Wyniki przedstawionych w artykule badań potwierdzają występowanie istotnych statystycznie różnic między niemal wszystkimi wskaźnikami jakości życia w pracy w przedsiębiorstwach o różnym stopniu wdrożenia zasad odpowiedzialności społecznej w zarządzaniu bhp.

Wdrażanie systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy wspomaga rozwój różnych form partycypacji pracowniczej, a w szczególności partycypacji bezpośredniej, zakładającej osobiste zaangażowanie pracowników w sprawy bhp. W artykule przedstawiono wyniki badania rozwiązań w zakresie partycypacji bezpośredniej, wprowadzanych w przedsiębiorstwach. Potwierdzają one, że w przedsiębiorstwach, gdzie wdrożono SZ BHP częściej wdrażane są wszystkie formy partycypacji bezpośredniej, większy jest udział pracowników w partycypacji oraz jej siła.

Doskonalenie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy powinno prowadzić do zwiększenia jego skuteczności, wyrażającego się zarówno poprawą stanu bezpieczeństwa i higieny pracy, jak i ogólnego funkcjonowania przedsiębiorstwa. W artykule przedstawiono wyniki badania wpływu działań realizowanych w procesie doskonalenia na wybrane mierniki funkcjonowania przedsiębiorstwa i wskazano te działania, których realizacja ma największy wpływ na zwiększenie skuteczności zarządzania.