Komentarz do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 2 lutego 2011 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz.U. Nr 33, poz. 166). dr Barbara Krzyśków

W związku z dużymi i istotnymi zmianami podjęto decyzję o uchwaleniu nowego rozporządzenia w miejsce dotychczasowego z 2005 r.

Na zmiany w rozporządzeniu istotny wpływ miało przede wszystkim znaczne zróżnicowanie częstości badań i pomiarów czynników chemicznych i fizycznych jak też konieczność odstąpienia od rygorystycznego wymogu przeprowadzania badań i pomiarów przez akredytowane laboratoria.

Jako kryterium częstotliwości badań i pomiarów przyjęto rodzaj czynnika powodującego zagrożenie. Nie uległy zmianie częstotliwości dokonywania badań i pomiarów czynników chemicznych i rakotwórczych. I tak gdy wartość NDS ustalonego w rozporządzeniu MIPS czynnika chemicznego lub pyłu podczas ostatniego badania wynosi 0, 1 do 0,5 badania i pomiary wykonuje się raz na dwa lata. Jeżeli wartość ta wynosi powyżej 0,5 ustalonego NDS, to badanie i pomiar należy powtarzać rokrocznie. Odpowiednio dla czynnika o działaniu rakotwórczym lub mutagennym co najmniej raz na sześć miesięcy przy pomiarze wskazującym 0,1 do 0,5 wartość NDN natomiast jeżeli pomiar wykazuje powyżej 0,5 NDS to raz na trzy miesiące. Pracodawca nie musi wykonywać badań i pomiarów jeżeli wyniki dwóch ostatnich badań przeprowadzanych w odstępstwie co najmniej 2-ch lat (w przypadku czynników o działaniu rakotwórczym lub mutagennym co najmniej 6-ciu miesięcy) nie przekroczyły 0,1 wartości NDS. Odstępstwo od tej zasady obowiązuje w przypadku narażenia na pyły zawierające azbest, gdzie pomiary wykonuje się raz na trzy miesiące a jeżeli wynik ostatnich dwóch pomiarów nie przekroczył 0,5 ustalonej wartości NDS częstotliwość ta może być zmniejszona do raz na sześć miesięcy.

Dla promieniowania optycznego nielaserowego pomiary wykonuje się raz na dwa lata w przypadku wartości ostatniego pomiaru 0,4 do 0,7 wartości MDE (maksymalna dopuszczalna ekspozycja), natomiast raz do roku jeżeli wartość ta przekracza 0,7 MDE.

Nieco inaczej uregulowane zostały zasady badań i pomiarów w przypadku występowania promieniowania laserowego. Nie przeprowadza się pomiarów gdy źródłem promieniowania jest laser zaliczony, zgodnie z Polską Normą do klasy 1, 1M, 2, 2M lub 3 R, które pracują w warunkach określonych przez producenta oraz lasery zaliczone do klasy 3B lub 4, do których zostały zainstalowane środki ochrony zbiorowej, pozwalające na zaklasyfikowanie urządzenia do klasy 1. W przypadku innych źródeł promieniowania laserowego jeżeli w ostatnich dwóch badaniach wykonanych w odstępie co najmniej 2-ch lat wartość promieniowania nie przekroczyła 0,4 MDE.

W innych przypadkach badania i pomiary wykonuje się co najmniej raz na dwa lata w przypadku jeżeli poziom ekspozycji podczas ostatniego badania lub pomiaru nie przekraczał 0,4 do 0,8 wartości MDE natomiast raz w roku jeżeli wartość ta przekroczyła 0,8 MDE.

Badania i pomiary pól promieniowania elektromagnetycznego z zakresu częstotliwości 0 Hz – 300 Hz wykonuje się w przypadku występowania w miejscach wykonywania pracy stref ochronnych. Jeżeli występuje tylko strefa pośrednia to badania i pomiary wykonuje się raz na dwa lata. W przypadku jeżeli podczas ostatniego badania i pomiaru stwierdzono strefy zagrożenia albo strefy zagrożenia i niebezpiecznej badania i pomiary wykonuje się raz na rok. Jeżeli podczas 2-ch badań i pomiarów wykonanych w odstępie co najmniej 2-ch lat nie stwierdzono występowania stref ochronnych pracodawca odstępuje od pomiarów.

W przypadku występowania mikroklimatu zimnego lub gorącego pomiary wykonuje się raz do roku. Jednak jeżeli wartości nie przekraczały określonych w rozporządzeniu w sprawie NDS i NDN w środowisku pracy, dopuszczalnych dla 8-godzinnego dobowego wymiaru czasu pracy pracodawca może je wykonywać raz na rok.

Jeżeli w środowisku pracy pracodawca stwierdzi występowanie hałasu, hałasu ultradźwiękowego, drgań mechanicznych badania i pomiary wykonuje raz na dwa lata jeżeli podczas ostatniego stwierdzono natężenie czynnika powyżej 0,2 do 0,5 wartości NDS. Jeżeli podczas badania i pomiaru wartość czynnika przekracza 0,5 NDS badania należy wykonywać co najmniej raz do roku. Analogicznie jak w poprzednich badaniach jeżeli podczas dwóch ostatnich badań i pomiarów, wykonanych w odstępie dwóch lat natężenie czynnika nie przekraczało 0,2 wartości NDN pracodawca może odstąpić od wykonywania badań i pomiarów.

Nie oznacza to jednak, że tych badań i pomiarów nie wykonuje już nigdy. Rozporządzenie bowiem nakazuje wykonanie badań i pomiarów każdorazowo jeżeli nastąpiły zmiany w wyposażeniu technicznym, w procesie technologicznym lub w warunkach wykonywania pracy, które mogły mieć wpływ na zmianę poziomu emisji, poziomu narażenia albo wystąpiły okoliczności, które uzasadniają ich ponowne wykonanie. Obowiązek ten odnosi się zarówno do czynników chemicznych jak i wszystkich czynników fizycznych wymienionych w rozporządzeniu.

Generalną zasadą przyjętą w nowym rozporządzeniu jest, że badania i pomiary wykonują laboratoria , które uzyskały akredytację. Jednakże rozporządzenie przewiduje wyjątek. W przypadku gdy nie ma laboratoriów wykonujących badania i pomiary dla określonego czynnika badania te mogą wykonać laboratoria szkół wyższych, instytutów naukowych PAN lub instytutów badawczych prowadzących takie badania w środowisku pracy i mają wdrożony system zapewnienia jakości, laboratoria inspekcji pracy, które mają wdrożony system zapewnienia jakości lub laboratoria prowadzone przez jednostki organizacyjne lub osoby fizyczne posiadające certyfikat kompetencji i dysponujące podlegająca nadzorowi metrologicznemu aparaturą do badań i pomiarów tych czynników.

Pozostałe wymagania odnoszące się do rejestracji i przechowywania wyników badań i pomiarów pozostały bez zmian.

W związku z dużymi i istotnymi zmianami podjęto decyzję o uchwaleniu nowego rozporządzenia w miejsce dotychczasowego z 2005 r.

Na zmiany w rozporządzeniu istotny wpływ miało przede wszystkim znaczne zróżnicowanie częstości badań i pomiarów czynników chemicznych i fizycznych jak też konieczność odstąpienia od rygorystycznego wymogu przeprowadzania badań i pomiarów przez akredytowane laboratoria.

Jako kryterium częstotliwości badań i pomiarów przyjęto rodzaj czynnika powodującego zagrożenie. Nie uległy zmianie częstotliwości dokonywania badań i pomiarów czynników chemicznych i rakotwórczych. I tak gdy wartość NDS ustalonego w rozporządzeniu MIPS czynnika chemicznego lub pyłu podczas ostatniego badania wynosi 0, 1 do 0,5 badania i pomiary wykonuje się raz na dwa lata. Jeżeli wartość ta wynosi powyżej 0,5 ustalonego NDS, to badanie i pomiar należy powtarzać rokrocznie. Odpowiednio dla czynnika o działaniu rakotwórczym lub mutagennym co najmniej raz na sześć miesięcy przy pomiarze wskazującym 0,1 do 0,5 wartość NDN natomiast jeżeli pomiar wykazuje powyżej 0,5 NDS to raz na trzy miesiące.

Pracodawca nie musi wykonywać badań i pomiarów jeżeli wyniki dwóch ostatnich badań przeprowadzanych w odstępstwie co najmniej 2-ch lat (w przypadku czynników o działaniu rakotwórczym lub mutagennym co najmniej 6-ciu miesięcy) nie przekroczyły 0,1 wartości NDS. Odstępstwo od tej zasady obowiązuje w przypadku narażenia na pyły zawierające azbest, gdzie pomiary wykonuje się raz na trzy miesiące a jeżeli wynik ostatnich dwóch pomiarów nie przekroczył 0,5 ustalonej wartości NDS częstotliwość ta może być zmniejszona do raz na sześć miesięcy.

Dla promieniowania optycznego nielaserowego pomiary wykonuje się raz na dwa lata w przypadku wartości ostatniego pomiaru 0,4 do 0,7 wartości MDE (maksymalna dopuszczalna ekspozycja), natomiast raz do roku jeżeli wartość ta przekracza 0,7 MDE.

Nieco inaczej uregulowane zostały zasady badań i pomiarów w przypadku występowania promieniowania laserowego. Nie przeprowadza się pomiarów gdy źródłem promieniowania jest laser zaliczony, zgodnie z Polską Normą do klasy 1, 1M, 2, 2M lub 3 R, które pracują w warunkach określonych przez producenta oraz lasery zaliczone do klasy 3B lub 4, do których zostały zainstalowane środki ochrony zbiorowej, pozwalające na zaklasyfikowanie urządzenia do klasy 1. W przypadku innych źródeł promieniowania laserowego jeżeli w ostatnich dwóch badaniach wykonanych w odstępie co najmniej 2-ch lat wartość promieniowania nie przekroczyła 0,4 MDE.

W innych przypadkach badania i pomiary wykonuje się co najmniej raz na dwa lata w przypadku jeżeli poziom ekspozycji podczas ostatniego badania lub pomiaru nie przekraczał 0,4 do 0,8 wartości MDE natomiast raz w roku jeżeli wartość ta przekroczyła 0,8 MDE.

Badania i pomiary pól promieniowania elektromagnetycznego z zakresu częstotliwości 0 Hz – 300 Hz wykonuje się w przypadku występowania w miejscach wykonywania pracy stref ochronnych. Jeżeli występuje tylko strefa pośrednia to badania i pomiary wykonuje się raz na dwa lata. W przypadku jeżeli podczas ostatniego badania i pomiaru stwierdzono strefy zagrożenia albo strefy zagrożenia i niebezpiecznej badania i pomiary wykonuje się raz na rok. Jeżeli podczas 2-ch badań i pomiarów wykonanych w odstępie co najmniej 2-ch lat nie stwierdzono występowania stref ochronnych pracodawca odstępuje od pomiarów.

W przypadku występowania mikroklimatu zimnego lub gorącego pomiary wykonuje się raz do roku. Jednak jeżeli wartości nie przekraczały określonych w rozporządzeniu w sprawie NDS i NDN w środowisku pracy, dopuszczalnych dla 8-godzinnego dobowego wymiaru czasu pracy pracodawca może je wykonywać raz na rok.

Jeżeli w środowisku pracy pracodawca stwierdzi występowanie hałasu, hałasu ultradźwiękowego, drgań mechanicznych badania i pomiary wykonuje raz na dwa lata jeżeli podczas ostatniego stwierdzono natężenie czynnika powyżej 0,2 do 0,5 wartości NDS. Jeżeli podczas badania i pomiaru wartość czynnika przekracza 0,5 NDS badania należy wykonywać co najmniej raz do roku. Analogicznie jak w poprzednich badaniach jeżeli podczas dwóch ostatnich badań i pomiarów, wykonanych w odstępie dwóch lat natężenie czynnika nie przekraczało 0,2 wartości NDN pracodawca może odstąpić od wykonywania badań i pomiarów.

Nie oznacza to jednak, że tych badań i pomiarów nie wykonuje już nigdy. Rozporządzenie bowiem nakazuje wykonanie badań i pomiarów każdorazowo jeżeli nastąpiły zmiany w wyposażeniu technicznym, w procesie technologicznym lub w warunkach wykonywania pracy, które mogły mieć wpływ na zmianę poziomu emisji, poziomu narażenia albo wystąpiły okoliczności, które uzasadniają ich ponowne wykonanie. Obowiązek ten odnosi się zarówno do czynników chemicznych jak i wszystkich czynników fizycznych wymienionych w rozporządzeniu.

Generalną zasadą przyjętą w nowym rozporządzeniu jest, że badania i pomiary wykonują laboratoria , które uzyskały akredytację. Jednakże rozporządzenie przewiduje wyjątek. W przypadku gdy nie ma laboratoriów wykonujących badania i pomiary dla określonego czynnika badania te mogą wykonać laboratoria szkół wyższych, instytutów naukowych PAN lub instytutów badawczych prowadzących takie badania w środowisku pracy i mają wdrożony system zapewnienia jakości, laboratoria inspekcji pracy, które mają wdrożony system zapewnienia jakości lub laboratoria prowadzone przez jednostki organizacyjne lub osoby fizyczne posiadające certyfikat kompetencji i dysponujące podlegająca nadzorowi metrologicznemu aparaturą do badań i pomiarów tych czynników.

Pozostałe wymagania odnoszące się do rejestracji i przechowywania wyników badań i pomiarów pozostały bez zmian.