Identyfikowanie grup ryzyka związanego z narażeniem na wytypowane substancje rakotwórcze

Głównym celem projektu było zidentyfikowanie w krajowych przedsiębiorstwach grup ryzyka pracowników związanego z narażeniem na wybrane substancje rakotwórcze, dla których nie ustanowiono wartości najwyższych dopuszczalnych stężeń i nie opracowano metod oznaczania w powietrzu na stanowiskach pracy oraz metod oznaczania narażenia pracowników  w środowisku pracy, z czego wynika ograniczona możliwość oceny ryzyka zawodowego oraz dokumentowania tego ryzyka.

W ramach projektu, z Centralnego Rejestru Danych o Narażeniu na Substancje, Czynniki  i Procesy Technologiczne o Działaniu Rakotwórczym lub Mutagennym, wybrano do badań następujące substancje chemiczne: 3,3'-dimetylobenzydynę; 3,3'-dimetoksybenzydynę; karbaminian etylu; 1,2,3,4-diepoksybutan; 4-aminoazobenzen; 2,6-diaminotoluen i 3,3'-dichlorobenzydynę. Z przeprowadzonej analizy narażenia wynika, że w 2010 r. ponad  850 osób w Polsce było narażonych na ww. substancje na stanowiskach pracy w zakładach chemicznych, farmaceutycznych, wyższych uczelniach, instytutach naukowych, specjalistycznych laboratoriach oraz stacjach sanitarno-epidemiologicznych (ok. 50 podmiotów).

Projekt II.P.04. Liczba pracowników narażonych na 3,3'-dimetylobenzydynę; 3,3'-dimetoksybenzydynę; karbaminian etylu; 1,2,3,4-diepoksybutan; 4-aminoazobenzen; 3,3'-dichlorobenzydynę i tolueno-2,6-diaminę w Polsce  w latach 2005-2014

Część doświadczalna projektu dotyczyła opracowania metod oznaczania ilościowego wytypowanych substancji chemicznych w zakresie niskich poziomów stężeń w powietrzu stanowisk pracy, które umożliwiają wyznaczenie wskaźników narażenia i ocenę ryzyka zawodowego wynikającego z pracy w kontakcie z tymi substancjami rakotwórczymi. W ramach realizacji projektu powstało siedem procedur. W procedurach wykorzystano metodę dozymetrii indywidualnej, w której próbnik do pobierania próbek powietrza jest umieszczony na pracowniku w strefie jego oddychania, metody przygotowania próbek, które umożliwiły ilościowe wydzielenie  i zatężenie analitów techniki chromatograficzne i rozdzielenie mieszaniny na poszczególne składniki na etapie oznaczeń końcowych. Walidację opracowanych metod przeprowadzono zgodnie z normą PN-EN 482. Podstawowe parametry oraz dane walidacyjne opracowanych metod analitycznych przedstawiono w tabeli.

Projekt II.P.04. Podstawowe parametry oraz dane walidacyjne opracowanych metod analitycznych

Zastosowano bezpomiarową metodę (model Stoffenmanager) do oszacowania poziomu ryzyka zawodowego związanego ze stosowaniem wytypowanych substancji o działaniu rakotwórczym. Model ten w prosty sposób umożliwia przeprowadzenie oceny narażenia pracowników,  a także przewidzenie możliwych poziomów narażenia inhalacyjnego pracownika na czynniki chemiczne dla różnych scenariuszy pracy. Przeprowadzono przykładową ilościową ocenę narażenia dotyczącą stanowiska pracownika laboratorium badań środowiskowych wykonującego analizy zawartości 3,3’-dimetoksybenzydyny w materiałach włókienniczych. Na tym stanowisku laborant odważa miligramy czystego wzorca w postaci ciała stałego (drobny proszek) przez 15 minut na wadze laboratoryjnej, w laboratorium z wentylacją ogólną. Wynik oszacowanego stężenia dla zmiany roboczej, w przypadku gdy pracownik nie jest wyposażony w żadną ochronę układu oddechowego, wyniósł 0,05 mg/m³. Porównanie z przyjętą w 2015 r. wartością najwyższego dopuszczalnego stężenia dla 3,3’-dimetoksybenzydyny w wysokości  0,2 mg/m³, wskazuje na możliwość narażenia pracownika na stężenie substancji rakotwórczej w powietrzu na poziomie 0,25 wartości NDS. Należy pamiętać, że przedstawione oszacowanie dotyczy "najgorszego przypadku" i wskazuje, że w 90% przypadków stężenie na stanowisku pracy powinno być niższe niż wyliczone przez model. Oszacowane stężenia dla zmiany roboczej dla pracownika w przypadku, gdy stosowana będzie półmaska filtrująca P3 było niższe niż 0,1 przyjętej wartości NDS. Najlepsze warunki pracy zapewni przeniesienie stanowiska do oddzielnego pomieszczenia z niezależnym nawiewem świeżego powietrza.

Uzyskane wyniki były podstawą do opracowania materiałów szkoleniowych i informacyjnych, publikacji w czasopismach popularnonaukowych oraz prezentacji na konferencje naukowe. Materiały te służą poszerzeniu wiedzy i świadomości pracodawców i pracowników, w tym służb bhp, na temat narażenia na substancje chemiczne o działaniu rakotwórczym i/lub mutagennym. Przygotowane materiały poddano ocenie na szkoleniu weryfikującym, przed udostępnieniem ich w serwisie internetowym CIOP-PIB. Wyniki ankiety anonimowej przeprowadzonej wśród uczestników szkolenia wskazują, przede wszystkim, na zapotrzebowanie na organizowanie przedsięwzięć upowszechniających (konferencje, seminaria) – 55% ankietowanych oraz na opracowania organizacyjne, prawne i edukacyjne (studia podyplomowe, kursy szkolenia, warsztaty) – 25% respondentów. Ankietowani zainteresowani są przekazywaniem wiedzy  w formie broszur i poradników, ale też za pośrednictwem strony internetowej i bazy CHEMPYŁ.

W ramach projektu przygotowano 6 artykułów i 5 doniesień na konferencje krajowe.

Identyfikowanie grup ryzyka związanego z narażeniem na wytypowane substancjerakotwórcze (materiały informacyjne) Autorzy: dr Joanna Kowalska, dr inż. Anna Jeżewska 2016 r.