Pytania

Odpowiedzi

Kategoria:Czynniki szkodliwe

Jakie akty prawne dotyczą wymagań przy stosowaniu niebezpiecznych substancji chemicznych?

Obowiązek określenia zasad bezpieczeństwa przy produkcji, stosowaniu i transporcie niebezpiecznych substancji chemicznych wynika z dyrektyw Rady Unii Europejskiej:
– nr 88/379/EWG, dotyczącej zbliżenia przepisów prawnych państw członkowskich dotyczących klasyfikacji, pakowania i etykietowania niebezpiecznych substancji i preparatów chemicznych
– nr 91/155/EWG dotyczącej zdefiniowania wymagań wobec systemu informacji o niebezpiecznych substancjach chemicznych wraz ze wzorem karty charakterystyki substancji niebezpiecznej
– nr 2001/58/WE wprowadzającej zmiany do dyrektywy 91/155/WE;
– nr 98/24/WE dotyczącej bezpieczeństwa pracowników oraz ochrony ich zdrowia przed ryzykiem związanym z czynnikami chemicznymi podczas pracy,
oraz z konwencji Międzynarodowej Organizacji Pracy:
– nr 148 dotyczącej ochrony pracowników przed zagrożeniami zawodowymi w środowisku pracy
– nr 155 dotyczącej bezpieczeństwa i zdrowia pracowników oraz środowiska pracy
– nr 170 dotyczącej bezpieczeństwa podczas używania substancji chemicznych w pracy i Zalecenia nr 177, w którym sprecyzowano jakie informacje powinny być zawarte w kartach charakterystyk niebezpiecznych substancji chemicznych.
A oto najważniejsze krajowe przepisy prawne, wdrażające postanowienia dyrektyw UE i konwencji MOP, dotyczące substancji i preparatów chemicznych oraz komentarze do niektórych spośród nich.

Ustawa z dnia 11 stycznia 2001 r. o substancjach i preparatach
chemicznych. DzU nr 11, poz. 84.

W rozumieniu tej ustawy, substancjami niebezpiecznymi i preparatami niebezpiecznymi są substancje i preparaty o właściwościach wybuchowych lub utleniających, łatwopalne, toksyczne, szkodliwe, żrące, drażniące, uczulające, rakotwórcze, mutagenne, działające szkodliwie na rozrodczość i niebezpieczne dla środowiska. Producenci, dystrybutorzy i importerzy wprowadzający na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej preparaty nie wymienione w wykazie substancji niebezpiecznych (aktualny wykaz stanowi załącznik nr 1 do rozporządzenia ministra zdrowia z dnia 1 grudnia 2004 r. DzU nr 280, poz. 2771) są zobowiązani do zebrania wiarygodnych informacji o stwarzanych przez nie zagrożeniach dla zdrowia człowieka i środowiska, wynikających z ich właściwości fizykochemicznych i biologicznych oraz udostępniania tych informacji odbiorcom, na zasadach określonych w ustawie. Jest to związane z obowiązkiem ciągłego uzupełniania takich informacji.

Ustawa powołuje też urząd Inspektora do Spraw Substancji i Preparatów Chemicznych oraz nakłada obowiązek zgłaszania do Inspektora każdej nowej substancji w jej postaci własnej lub jako składnika preparatu, zarówno wytwarzanej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jak i przywożonej na jej terytorium przez importera, przed wprowadzeniem danej substancji do obrotu.
Zadania Inspektora obejmują m.in. zbieranie danych umożliwiających ocenę zagrożeń i ryzyka związanych z wprowadzeniem do obrotu nowych substancji chemicznych, uzyskiwanie informacji o wprowadzonych do obrotu substancjach istniejących i preparatach niebezpiecznych oraz udostępnianie tych danych służbom medycznym i ratowniczym.

Ustawa z dnia 17 października 2003 r. o zmianie ustawy o substancjach i preparatach chemicznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw. DzU nr 189, poz. 1852.
Zmiany wprowadzone w tej ustawie precyzują określenie „dobra praktyka laboratoryjna” (DLP), przez którą rozumie się system zapewnienia jakości badań, określający zasady organizacji jednostek badawczych wykonujących nie kliniczne badania z zakresu
bezpieczeństwa i zdrowia człowieka, a także środowiska, w szczególności badania substancji i preparatów chemicznych wymagane ustawą i warunki w jakich te badania są planowane, przeprowadzane i monitorowane, a ich wyniki są zapisywane, przechowywane i podawane w sprawozdaniu.
Wprowadzono również zmianę dotyczącą klasyfikacji niebezpiecznych substancji i preparatów chemicznych. Ustawa stanowi, że klasyfikacji substancji nie zamieszczonych w wykazie dokonuje osoba wprowadzająca substancję lub preparat do obrotu, zgodnie z podanymi kryteriami.
Ustawa z dnia 17 października wprowadza również zmiany w ustawie z dnia 30 marca 2001 r. o kosmetykach, w ustawie z dnia 6 września 2001 r. – dotyczącej prawa farmaceutycznego oraz w ustawie z dnia 13 września 2002 r. o produktach biobójczych.

Rozporządzenie ministra zdrowia z dnia 3 lipca 2002 r. w sprawie karty charakterystyki substancji niebezpiecznej i preparatu niebezpiecznego. DzU nr 140, poz. 1171, zm. DzU z 2005 r. nr 2, poz. 8.
W tych przepisach został podany wzór karty charakterystyk oraz sposób jej sporządzania i aktualizowania, zakres informacji o zagrożeniach związanych ze stosowaniem substancji niebezpiecznej lub preparatu niebezpiecznego oraz informacje dotyczące ich bezpiecznego stosowania.

Rozporządzenie ministra zdrowia z dnia 15 lipca 2002 r. w sprawie substancji niebezpiecznych i preparatów niebezpiecznych, których opakowania należy zaopatrywać w zamknięcia utrudniające otwarcie przez dzieci i wyczuwalne dotykiem ostrzeżenie o niebezpieczeństwie. DzU nr 140, poz. 117.

Rozporządzenie ministra zdrowia z dnia 11 sierpnia 2002 r. w sprawie obowiązku dostarczania kart charakterystyki niektórych preparatów niesklasyfikowanych jako niebezpieczne. DzU nr 142 poz. 1194.

Rozporządzenie ministra pracy i polityki społecznej z dnia 29 listopada 2002 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy. DzU nr 217, poz. 1833.
Rozporządzenie dotyczy ustalonych wartości najwyższych dopuszczalnych stężeń chemicznych i pyłowych czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy, określonych w wykazie stanowiącym załącznik do wymienionego rozporządzenia. Wartości, o których mowa określają najwyższe dopuszczalne stężenie (NDS), najwyższe dopuszczalne stężenie chwilowe (NDSCh) oraz najwyższe dopuszczalne stężenie pułapowe (NDSP).

Rozporządzenie ministra zdrowia z dnia 17 stycznia 2003 r. w sprawie informacji o preparatach niebezpiecznych, dla których nie jest wymagane dostarczenie karty charakterystyki. DzU nr 19, poz 170.

Rozporządzenie ministra zdrowia z dnia 18 lutego 2003 r. w sprawie sposobu dokonywania oceny ryzyka dla zdrowia człowieka i dla środowiska stwarzanego przez substancje chemiczne. DzU nr 52, poz 457.

Rozporządzenie ministra zdrowia z dnia 2 września 2003 r. w sprawie kryteriów i sposobu klasyfikacji substancji i preparatów chemicznych. DzU nr 171, poz. 1666, zm. DzU z 2004 r. nr 243, poz. 2440
Rozporządzenie określa ogólne kryteria klasyfikacji, klasyfikację na podstawie: właściwości fizykochemicznych, klasyfikację na podstawie toksyczności, analizy skutków działania na środowśrodowisko, takich specyficznych dla zdrowia człowieka skutków, jak: działanie rakotwórcze, działanie mutagenne i działanie szkodliwe na rozrodczość, klasyfikację preparatów na podstawie zawartości niebezpiecznych składników oraz w przypadku preparatów gazowych, stopów metali, preparatów zawierających polimery i elastomery, nadtlenki organiczne. Podaje też zwroty wskazujące rodzaj zagrożenia R oraz ich numery.

Rozporządzenie ministra zdrowia z dnia 2 września 2003 r. w sprawie wykazu substancji niebezpiecznych wraz z ich klasyfikacją i oznakowaniem. DzU nr 199, poz. 1948.
Załącznik do tego rozporządzenia zawiera wykaz substancji niebezpiecznych wraz z ich klasyfikacją i oznakowaniem, uporządkowany
wg wzrastających numerów indeksowych.

Rozporządzenie ministra zdrowia z dnia 2 września 2003 r. w sprawie oznakowania opakowań substancji niebezpiecznych i preparatów niebezpiecznych. DzU nr 173, poz. 1679.
Rozporządzenie to reguluje sposób oznakowania opakowań substancji i preparatów niebezpiecznych oraz miejsce, gdzie powinno być umieszczone oznakowanie. Rozporządzenie zawiera: wzory znaków ostrzegawczych oraz napisy określające ich znaczenie i symbole; zwroty określające warunki bezpiecznego stosowania substancji niebezpiecznej lub preparatu niebezpiecznego oraz ich numery; kryteria doboru zwrotów S określających warunki bezpiecznego stosowania substancji niebezpiecznej lub preparatu niebezpiecznego; sposób oznakowania opakowań preparatów niebezpiecznych wymagających szczególnego oznakowania; sposób ustalania alternatywnej nazwy rodzajowej substancji chemicznej.

Rozporządzenie ministra zdrowia z dnia 1 grudnia 2004 r. w sprawie substancji, preparatów, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy. DzU nr 280, poz. 2771.
Według tego rozporządzenia za czynniki rakotwórcze uważa się czynniki zaliczane do kategorii 1. lub 2. substancji rakotwórczych, które są zamieszczone w wykazie substancji niebezpiecznych stanowiących załącznik do rozporządzenia ministra zdrowia z dnia 2 września 2003 r. w sprawie wykazu substancji niebezpiecznych wraz z ich klasyfikacją i oznakowaniem (DzU nr 199, poz. 1948). Wykaz obejmuje 42 substancje kategorii 1., 775 substancji kategorii
2. (670 z nich stanowią produkty węglo- i ropopochodne). 579 tych produktów ma przypisane noty J-P, które pozwalają na zrezygnowanie z klasyfikowania ich jako rakotwórcze, pod ściśle określonymi przez te noty warunkami.
W załączniku do projektu rozporządzenia MZ zamieszczono wykaz procesów technologicznych i prac, w których dochodzi do uwalniania czynników rakotwórczych lub mutagennych.
Data ostatniej modyfikacji: 10.04.2026

Pobierz stronę w wersji PDF