Czy w świetle obowiązujących przepisów stan nietrzeźwości lub odurzenia stanowi przeszkodę w uzyskaniu świadczeń przewidzianych w ustawie wypadkowej?

Ustawa z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz.U. z 2019 r., poz.1205 z późn. zm.), zwana ustawą wypadkową, stanowi, iż świadczenia z ubezpieczenia wypadkowego nie przysługują ubezpieczonemu, który – będąc w stanie nietrzeźwości – przyczynił się w znacznym stopniu do spowodowania wypadku.
 

W ustawie rozszerzono katalog środków, których spożycie: wywołuje określone skutki w ludzkim organizmie, ma wpływ na zdolność postrzegania zdarzeń i ich ocenę oraz wyklucza lub utrudnia podejmowanie racjonalnego działania. Zgodnie z art. 21 ust. 1 przyznanie świadczeń ubezpieczonym, którzy w znacznym stopniu przyczynili się do wypadku, a znajdowali się pod wpływem środków odurzających lub substancji psychotropowych, jest wykluczone.
 

Warunkiem wyłączenia prawa do świadczeń jest przyczynienie się ubezpieczonego – i to w stopniu znacznym – do powstania wypadku. Sam stan nietrzeźwości ubezpieczonego lub stan wynikający z zażycia środków psychotropowych bądź odurzających nie zawsze jest wystarczającą przesłanką do pozbawienia go prawa do świadczeń przewidzianych w ustawie, chyba że płatnik na podstawie okoliczności zdarzenia ustali, że nastąpiło zerwanie związku z pracą.
 

A zatem zachowanie ubezpieczonego, który był w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środków odurzających lub psychotropowych musi stanowić współprzyczynę zaistnienia wypadku, aby odmówić świadczeń wymienionych w ustawie wypadkowej.

W przepisie art. 21 ust. 3 ustawy wypadkowej określono tryb postępowania, gdy zachodzi uzasadnione podejrzenie, że ubezpieczony znajdował się w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środków odurzających lub substancji psychotropowych. W takiej sytuacji płatnik składek kieruje ubezpieczonego na badania niezbędne do ustalenia zawartości alkoholu, środków odurzających lub substancji psychotropowych w organizmie. Ubezpieczony jest obowiązany poddać się takiemu badaniu. Odmowa poddania się badaniu czy też inne zachowanie uniemożliwiające przeprowadzenie badania powoduje pozbawienie prawa do świadczeń. Tak drastyczne skutki nie zachodzą, jeżeli ubezpieczony udowodni, że miały miejsce przyczyny, które uniemożliwiły poddanie się temu badaniu.
 

Koszty przeprowadzenia takich badań są płatnikowi zwracane przez ZUS. Jeżeli jednak wyniki badania wykażą, że ubezpieczony znajdował się w stanie nietrzeźwości albo pod wpływem środków odurzających czy psychotropowych, a on sam przyczynił się w znacznym stopniu do wypadku, wtedy koszty badań obciążają ubezpieczonego.

Wyłączenie prawa do świadczeń z omawianych przyczyn nie dotyczy uprawnionych członków rodziny. Jeżeli więc ubezpieczony wskutek wypadku przy pracy zmarł, uprawnieni członkowie rodziny nie zostają pozbawieni prawa do przysługujących im świadczeń określonych w ustawie o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, nawet jeśli ubezpieczony był w stanie nietrzeźwości (albo pod wpływem środków odurzających czy psychotropowych) i przyczynił się do wypadku.

Wiesława Lempska
Zakład Ubezpieczeń Społecznych
BP8/2022