Bezpieczeństwo 1 a Bezpieczeństwo 2
Tradycyjne podejście do zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy oparte jest na działaniach usprawniających o charakterze aposteriori – koncentruje się ono bowiem na poszukiwaniu odpowiedzi na pytania: „co poszło źle?” (np. w procesie badania wypadków przy pracy) oraz „co mogło pójść źle?” (w procesie oceny ryzyka zawodowego).
Działania naprawcze, obejmujące często tylko niewielkie części organizacji, są podejmowane zwykle w wyniku rosnącego trendu wskaźników wypadków przy pracy ogółem lub też śmiertelnych. Jest to zatem podejście reaktywne, które doczekało się określenia „Bezpieczeństwo 1”. Nowe podejście do bezpieczeństwa, oparte na koncepcji resilience engineering, zakłada spojrzenie na bezpieczeństwo nie tylko przez dysfunkcje systemu i ich konsekwencje, ale również przez czynniki sukcesu, które przyczyniły się do uniknięcia wypadków przy pracy czy innych niepożądanych zdarzeń. U podstaw tego podejścia leży przekonanie, że analiza wypadków przy pracy czy zdarzeń potencjalnie wypadkowych jest niewystarczająca do skutecznego zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy. Stanowi ona bowiem jedynie niewielki wycinek wiedzy na temat całego systemu zarządzania. Wiedzę tę należy rozszerzyć o informacje na temat czynników sukcesu, których w przedsiębiorstwie jest znacznie więcej niż porażek i negatywnych zdarzeń. Takiemu podejściu do zarządzania BHP nadano nazwę „Bezpieczeństwo 2”. Czasami w literaturze przedmiotu można spotkać również terminy: zarządzanie niebezpieczeństwem, którym charakteryzuje się Bezpieczeństwo 1 i zarządzanie bezpieczeństwem, którym charakteryzuje się Bezpieczeństwo 2 (rys. 1).
Rys. 1. Bezpieczeństwo 1 (zarządzanie niebezpieczeństwem) vs Bezpieczeństwo 2 (zarządzanie bezpieczeństwem)
Różnice w podejściu do bezpieczeństwa w ujęciu tradycyjnym (Bezpieczeństwo 1) i opartym na koncepcji resilience engineering (Bezpieczeństwo 2) zostały przedstawione w poniższej tabeli.
Tabela 1. Różnice pomiędzy Bezpieczeństwem 1 i Bezpieczeństwem 2
Różnice
Podejście do bezpieczeństwa
Zasady zarządzania bezpieczeństwem
Miejsce czynnika ludzkiego w zarządzaniu bezpieczeństwem
Badanie wypadków
Ocena ryzyka
Bezpieczeństwo 1
Koncentruje się na tym co mogło pójść źle (np. na wypadkach)
Głównie reaktywne, reakcja na wypadki lub ryzyko ocenione jako nieakceptowalne
Ludzie są postrzegani głównie z punktu widzenia odpowiedzialności prawnej lub w powiązaniu z zagrożeniami
Wypadki są powodowane przez błędy lub dysfunkcje systemu. Celem badania wypadków jest zidentyfikowanie ich przyczyn
Wypadki są powodowane przez błędy lub dysfunkcje systemu. Celem oceny ryzyka jest zbadanie co ewentualnie może spowodować wypadek
Bezpieczeństwo 2
Koncentruje się na tym co mogło pójść dobrze
Proaktywne, stara się przewidywać rozwój sytuacji i nieprzewidywalne zdarzenia
Ludzie są postrzegani jako podstawa elastycznego i rezylientnego systemu
Wypadki są wpisane w działalność ludzi. Głównym celem badania jest zrozumienie, co poszło dobrze jako podstawa do wyjaśnienia tego, co poszło źle
Celem oceny ryzyka jest zrozumienie, które obszary przedsiębiorstwa mogą sprawiać trudności w monitorowaniu
Źródło: Na podstawie: From Safety –I to Safety – II: A White Paper Plik do pobrania (PDF)