Koncepcja resilience engineering w zarządzaniu BHP

Resilience engineering oznacza zdolność systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy do reagowania na pojawiające się nieoczekiwane dysfunkcje, które mogą prowadzić do wielkich awarii przemysłowych, wypadków przy pracy, chorób zawodowych czy też zdarzeń potencjalnie wypadkowych. Dzięki tej koncepcji można spojrzeć na bezpieczeństwo i higienę pracy z nowej perspektywy, wiążąc aspekty techniczne i ludzkie w całość. Na resilience engineering składają się cztery wzajemnie przenikające się obszary, które stanowią filary koncepcji resilience engineering (rys. 1.):

1. uczenie się i wyciąganie wniosków na podstawie zdarzeń przeszłych (zarówno sukcesów, jak i porażek), przy czym analiza pozytywnych zdarzeń (sukcesów) jest równie istotna, jak badanie przyczyn porażek (czyli np. wypadków przy pracy i zdarzeń potencjalnie wypadkowych);
2. bieżące monitorowanie sytuacji, przy czym najistotniejsze w tym zakresie jest monitorowanie wskaźników wiodących, czyli takich wskaźników, które pozwalają mierzyć bezpieczeństwo i higienę pracy a priori tj. zanim pojawi się wypadek czy choroba związana z pracą;
3. antycypowanie, czyli przewidywanie niepożądanych zdarzeń, a przede wszystkim szybkie reagowanie w celu uniknięcia potencjalnych zakłóceń i dysfunkcji systemu zarządzania BHP, które mogą prowadzić np. do zdarzeń wypadkowych;
4. reagowanie, czyli bieżące usuwanie nieprawidłowości i dysfunkcji w systemie, zidentyfikowanych na etapach uczenia się i monitorowania, a także potencjalnych zakłóceń zidentyfikowanych na etapie antycypowania.

Aby zapewnić zdolność organizacji do sprężystego reagowania, konieczne jest sprawne funkcjonowanie w każdym z wymienionych obszarów.

Rys. 1. Filary koncepcji resilience engineering

Każdy system zarządzania bhp charakteryzuje się pewnym określonym poziomem sprawności. Jeżeli w pewnym momencie pojawi się dysfunkcja lub zakłócenie, to w rezylientnym systemie zarządzania bhp nastąpi początkowy spadek tej sprawności, po czym, w miarę rozpoznawania przez system problemu i podejmowania działań korygujących nastąpi powrót do stanu poprzedniego. W niektórych sytuacjach system może osiągnąć, w wyniku nowych doświadczeń i uczenia się, wyższy poziomu sprawności. W nierezylientnym systemie pojawiające się dysfunkcje i zakłócenia mogą doprowadzić do awarii przemysłowej lub zdarzenia wypadkowego (urazowego lub nie) (rys. 2).

Rys. 2. Rezylientny vs. nierezylientny system zarządzania bhp (SZ BHP)