Identyfikacja zagrożeń
Zagrożenia w środowisku pracy są potencjalnymi źródłami urazów i dolegliwości zdrowotnych. Do czynników mogących powodować zagrożenia w materialnym środowisku pracy należą między innymi:
- hałas, wibracje,
- substancje chemiczne i biologiczne,
- poruszające się pojazdy, ruchome części maszyn lub narzędzia ręczne,
- mikroklimat zimny lub gorący,
- nierówne, śliskie powierzchnie powodujące zwiększone ryzyko poślizgnięcia, potknięcia lub upadku.
Często identyfikowane są w przedsiębiorstwach czynniki, które mogą powodować choroby układu mięśniowo – szkieletowego, takie jak:
- niewygodne, męczące pozycje przy pracy, w tym długotrwałe przebywanie w pozycji siedzącej;
- podnoszenie lub przenoszenie znacznych ciężarów lub ludzi;
- powtarzające się ruchy dłoni lub ramion.
W psychospołecznym środowisku pracy zagrożenia są związane z niewłaściwą organizacją pracy i zarządzaniem oraz otoczeniem społecznym. Identyfikowane najczęściej źródła zagrożeń psychospołecznych to między innymi:
- nadmierne obciążenie pracą;
- sprzeczne wymagania i brak jasności co do pełnionej roli;
- brak wpływu na sposób wykonywania pracy;
- złe zarządzanie zmianami organizacyjnymi, brak bezpieczeństwa zatrudnienia;
- nieskuteczna komunikacja, brak wsparcia ze strony kierownictwa bądź współpracowników;
- mobbing i molestowanie seksualne, przemoc ze strony osób trzecich.
W celu zidentyfikowania występujących w środowisku pracy czynników zagrożeń należy przeanalizować informacje, które dotyczą stanowiska pracy, a w szczególności:
- jego wyposażenia i wykonywanych na nim prac,
- zagrożeń, które już zostały zidentyfikowane i ich źródeł,
- stosowanych środków ochrony, a także
- wypadków i chorób zawodowych, którym uległy pracujące tam osoby.
Źródłem tych informacji może być zarówno dokumentacja, jak i obserwacja stanowisk pracy i wywiady z pracownikami. W celu pozyskania informacji o zagrożeniach i ich postrzeganiu przez pracowników można również przeprowadzić wśród pracowników badania ankietowe warunków pracy, wykorzystując w tym celu załączony do tych materiałów kwestionariusz do badania warunków pracy . Badania ankietowe są szczególnie przydatne do identyfikowania czynników występujących w psychospołecznym środowisku pracy.
Identyfikacja zagrożeń na stanowiskach pracy może być wspierana przez listy pytań kontrolnych, w których wymienione są podstawowe czynniki szkodliwe, niebezpieczne i uciążliwe (w tym czynniki psychospołeczne) mogące wystąpić na stanowisku pracy. Na liście takiej można zaznaczyć te czynniki, które występują na analizowanym stanowisku oraz w razie potrzeby dopisać nowe.
Typowym przykładem list kontrolnych wspierających identyfikowanie zagrożeń są listy opracowywane w celu oceny stanowisk pracy z monitorami ekranowymi lub listy pytań do oceny bezpieczeństwa maszyn i innych urządzeń technicznych. Przykładową listę pytań kontrolnych do identyfikowania zagrożeń związanych z pracą zdalną przy komputerze można znaleźć na stronach internetowych CIOP-PIB pod adresem: kliknij tutaj
Opracowywane są również listy pytań kontrolnych dla małych przedsiębiorstw o różnych profilach działalności, które pozwalają na zidentyfikowanie typowych dla tych przedsiębiorstw zagrożeń i równocześnie pomagają w zastosowaniu właściwych środków ochrony.