Organizowanie oceny ryzyka zawodowego

Przygotowanie do oceny ryzyka zawodowego może obejmować:

• określenie zakresu oceny, czyli ustalenie, na jakich stanowiskach pracy ocena będzie wykonywana oraz jakich prac i/lub zagrożeń będzie ona dotyczyć;
• ustalenie, kto będzie przeprowadzał ocenę;
• określenie metod przeprowadzania i kryteriów oceny ryzyka oraz ustanowienie i wdrożenie procesu jego oceny.

Ocena ryzyka zawodowego powinna być przeprowadzana dla wszystkich stanowisk pracy, takich jak:

• stanowiska stacjonarne;
• stanowiska, na których praca jest wykonywana w formie zdalnej lub hybrydowej;
• stanowiska niestacjonarne, czyli takie, na których miejsce wykonywania pracy się zmienia.

Przygotowując się do oceny ryzyka zawodowego należy określić, jakie zadania są wykonywane przez pracowników na tych stanowiskach, uwzględniając zadania związane z normalnym przebiegiem pracy, jak również zadania pomocnicze (takie jak np. konserwacja czy też sprzątanie), a także ustalić, kto na nich pracuje, zwracając szczególną uwagę na te osoby, które mogą szczególnie ucierpieć w wyniku narażenia na czynniki występujące w środowisku pracy (np. kobiety w ciąży, młodociani, osoby starsze lub niepełnosprawni).

W celu usprawnienia przebiegu oceny i skrócenia czasu jej przeprowadzania dobrze jest wydzielić stanowiska analogiczne, na których wykonywane są w tych samych warunkach te same czynności i na których występują te same zagrożenia. Identyfikacja zagrożeń nie musi być wówczas przeprowadzana dla każdego z tych stanowisk z osobna; wystarczy zidentyfikowanie zagrożeń dla jednego z tych stanowisk i sprawdzenie, czy na wszystkich stanowiskach są stosowane odpowiednie środki ochrony w celu ograniczenia związanego z nimi ryzyka zawodowego. Oceniając ryzyko zawodowe należy uwzględnić kryteria odpowiednie dla osób pracujących na tych stanowiskach, gdyż te same zagrożenia mogą powodować różne skutki zdrowotne dla różnych osób.

Ocenę ryzyka zawodowego przeprowadzają najczęściej pracownicy służby bhp lub osoby wykonujące zadania tej służby (w małej firmie może to być sam pracodawca), dla których udział w ocenie ryzyka zawodowego jest zadaniem wynikającym z przepisów prawa. Zalecane jest, aby w większych przedsiębiorstwach ocenę tę wykonywały zespoły złożone z pracowników przedsiębiorstwa, w skład których poza pracownikami służb bhp mogą wchodzić np. osoby kierujące pracownikami oraz pracownicy i/lub ich przedstawiciele.

Dodatkowo celowe jest, aby każdy pracownik – w mniejszym lub większym stopniu – uczestniczył w ocenie ryzyka zawodowego na swoim stanowisku pracy. Pracownicy mogą udzielać informacji o występujących na stanowisku zagrożeniach i sposobie, w jaki te zagrożenia postrzegają; mogą oni na przykład zwrócić uwagę na zbyt szybkie tempo pracy i związany z nim stres, a także na konieczność przyjmowania podczas pracy pozycji powodującej bóle i zmęczenie, co dla osób oceniających jest często trudne do ustalenia. W każdym przypadku należy, zgodnie z wymaganiami prawa, konsultować z pracownikami lub ich przedstawicielami wyniki oceny oraz wynikające z niej plany działań zmierzających do ograniczenia ryzyka.

Osoby wyznaczane do prowadzenia oceny ryzyka zawodowego powinny posiadać odpowiednie kompetencje, w tym:

• znajomość ogólnych zasad oceny ryzyka,
• umiejętność identyfikowania zagrożeń, a także oceny ich szkodliwych skutków,
• umiejętność formułowania propozycji działań zmierzających do eliminowania lub ograniczania ryzyka,
• umiejętność oceny skuteczności stosowanych środków ochrony.

Przygotowując się do oceny ryzyka zawodowego na stanowiskach pracy należy dokonać przeglądu czynników związanych z organizacją pracy, które mogą wpływać na bezpieczeństwo i zdrowie osób pracujących. Dotyczy to szerokiego zakresu zagadnień, a w szczególności:

• potrzebnych do wykonywania pracy kwalifikacji i badań lekarskich,
• szkolenia i informowania w sprawach dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy, w tym przygotowania wymaganych prawem instrukcji bezpiecznego wykonywania pracy,
• wymaganych przeglądów i konserwacji maszyn i innych urządzeń technicznych,
• organizacji czasu pracy,
• współpracy z podwykonawcami i/lub pracownikami innego pracodawcy, którzy wykonują pracę w tym samym miejscu,
• informowania o zagrożeniach osób odwiedzających organizację.

Ocena ryzyka zawodowego powinna być traktowana jako proces ciągły, prowadzący do systematycznej poprawy warunków pracy. W szczególności:

• ocena ryzyka powinna być okresowo przeglądana w celu zapewnienia, że jest ona aktualna;
• ocenę ryzyka należy przeprowadzać przed wprowadzeniem każdej zmiany na stanowisku pracy, a także po jej wprowadzeniu,
• ocenę ryzyka należy powtórzyć, jeżeli ulegają zmianie wykorzystywane podczas jej przeprowadzenia informacje, takie jak na przykład:
  • wymagania obowiązujących przepisów,
  • informacje na temat nowych zagrożeń lub możliwych skutków występujących zagrożeń,
  • informacje o nowych, skuteczniejszych środkach ochrony.

Ocenę działań w zakresie organizowania i przeprowadzania oceny ryzyka zawodowego i ich doskonalenie może wspierać opracowana w tym celu lista pytań kontrolnych (dostępna w formacie pdf).

Pobierz listę kontrolną