Kryteria kwalifikacyjne

Do odpowiedzi na pytanie, które z zakładów powinny być kwalifikowane jako zakłady niesevesowskie niezbędne jest ustalenie kryteriów kwalifikacyjnych, czyli granicznych ilości substancji chemicznych występujących lub mogących wystąpić w zakładzie, które będą powodowały zaliczenie zakładu do kategorii zakładów niesevesowskich. Istotne jest znalezienie odpowiedniego kompromisu, tak aby nie każdy zakład w którym są niewielkie ilości substancji niebezpiecznych był od razu zakładem niesevesowskim, a jednocześnie, aby zakłady, które stwarzają poważne, realne zagrożenie zostały ujęte w tej kategorii (rys. 1).

Rys. 1. Schemat ideowy zależności między zakładami sevesowskimi a niesevesowskimi

Ustalone kryteria kwalifikacyjne powinny zostać tak dobrane, aby były jednoznaczne i nie budziły wątpliwości,  nie dając równocześnie podstaw do podważenia zarówno metody ich wyznaczania, jak i samych wartości. Dlatego bazą do ustalenia wartości progowych zostało rozporządzenie Ministra Rozwoju z dnia 29 stycznia 2016 r. w sprawie rodzajów i ilości znajdujących się w zakładzie substancji niebezpiecznych, decydujących o zaliczeniu zakładu do zakładu o zwiększonym lub dużym ryzyku wystąpienia poważnej awarii przemysłowej [4]. W ramach 2 etapu zadania podjęto próbę wykorzystania symulacji poważnych awarii (uwolnień substancji niebezpiecznych i pożarów substancji palnych) przeprowadzonych z wykorzystaniem programu komputerowego BREEZE wykonanych w ramach 1 etapu realizacji zadania, jako podstawy do ustalenia kryteriów kwalifikacyjnych. Testowano różne kombinacje parametrów wejściowych. Przykładowo dla warunków pogodowych testowano zarówno uśrednione wartości temperaturowe, jak i skrajne (najniższe i najwyższe) występujące w 2022 r. w Polsce, przy zastosowaniu innych stałych pozostałych parametrów. W Polsce w 2022 r. odnotowano najwyższą wartość temperatury wynoszącą 38,3°C (19 czerwca w Słubicach), z kolei najniższą wartość temperatury na poziomie 2 m wynoszącą –18,6°C zarejestrowano 14 grudnia w Zamościu. Rozbieżność wyników symulacji była oczekiwana i nie stanowiła zaskoczenia, dlatego zaniechano wykorzystania tego  podejścia do przygotowania kryteriów. Dodatkowo analizując trend wzrostowy temperatury, który miał miejsce w ciągu ostatnich lat (https://climate.copernicus.eu/) stwierdzono, że wprowadzenie wartości progowych na podstawie obecnych warunków pogodowych mogłaby nie być wiarygodne i mogłoby być łatwe do podważenia. Testowano również różne kombinacje parametrów wyjściowych do zaproponowania wartości progowych, w tym zastosowanie analogicznej różnicy między wartościami progowymi dla zakładów niesevesowskich a ZZR, jak występuje między ZZR a ZDR. Jednakże w niektórych przypadkach uzyskano wartości ujemne, co spowodowało rezygnację z tej propozycji.

Ostatecznie wytypowano cztery kombinacje wartości progowych stanowiące 2 i 5% wartości progowych kwalifikujących zakład do ZZR i do ZDR. Wykorzystano zapisy dotyczące procentowego udziału zawarte w polskich aktach prawnych. Zapis dotyczący 2% znajduje się w rozporządzeniu Ministra Rozwoju [4] w uwadze 3, natomiast zapis dotyczący 5% w rozporządzeniu Ministra Środowiska [3] w § 2. Wyliczono wartości progowe dla wszystkich kategorii substancji niebezpiecznych i substancji wymienionych z nazwy. Przykładowe wartości progowe dla  substancji o ostrym działaniu toksycznym (Dział H) zamieszczono w tabeli 1. (pełny wykaz został zamieszczony w następnym rozdziale, w propozycji zmian rozporządzenia Ministra Rozwoju – strony 25-30).

Tabela 1: Zaproponowane wartości progowe dla kategorii substancji o ostrym działaniu toksycznym

Mając na uwadze występowanie w dużych ilościach innych substancji chemicznych w zakładach niesevesowskich, przeanalizowano substancje niebezpieczne występujące w Polsce w tego typu zakładach. Do identyfikacji wykorzystano bazy danych polskich organów kontrolno-nadzorczych (Komendy Głównej PSP i Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska). Zidentyfikowano zarówno substancje, jak i grupy substancji chemicznych. Dane te zamieszczono w tabeli 2.

Tabela 2. Substancje i mieszaniny najczęściej spotykane w zakładach nieobjętych Dyrektywą Seveso (ponad 100 razy) – z wykorzystaniem danych Państwowej Straży Pożarnej, 31.12.2021 [5]

Aby jednak nie ograniczać się tylko i wyłącznie do konkretnych substancji chemicznych obecnych w danym roku w Polsce w zakładach niesevesowskich, zdecydowano się na wprowadzenie ogólnej pozycji kwasów i zasad nieorganicznych do opracowywanych kryteriów kwalifikacyjnych dla zakładów niesevesowskich. Mając na uwadze poziom zagrożenia oraz wartości progowe substancji o ostrym działaniu toksycznym i substancji stwarzających zagrożenie dla środowiska zaproponowano wartości progowe analogiczne jak dla kategorii E2 (niebezpieczne dla środowiska).