Filmy i animacje

Film ma swoje znaczące miejsce w kulturze. Jest zarazem jednym z jej wielu wytworów i składników, a często również nośnikiem treści zdolnych do kształtowania upodobań i wpływania na decyzje odbiorców, zwłaszcza młodzieży. Opiera się nie tyle na słowach, co na konkretnych faktach, ukazywanych za pośrednictwem obrazów o wielkiej sile oddziaływania na widzów i ich podświadomość [18]. Podobnie jak w okresie międzywojennym również we współczesnych czasach filmy cieszą się dużą popularnością wśród osób prowadzących działania prewencyjne i edukacyjne na rzecz bezpieczeństwa pracy. Co ważne, przekaz filmowy jest nie tylko popularny, lecz także skuteczny i pozytywnie odbierany przez pracowników. Jak wskazują wyniki badań kompetencji komunikacyjnych, zdaniem większości pracowników (ponad 85% badanych osób) filmy edukacyjne o tematyce bezpieczeństwa pracy wpływają na podniesienie poziomu wiedzy z tego zakresu oraz na ograniczenie ryzykownych zachowań wśród pracowników [19].

Rys. 7. Scena z filmu animowanego „Krystian” (Paulina Kozieł) – III nagroda w konkursie na film animowany pn. „Zrównoważeni – animacja czasu” “Balanced – time animation”

Co więcej, wyniki badania postaw wobec bezpieczeństwa pracy oraz opinii na temat ryzyka zawodowego wskazują, że filmy i animacje dotyczące tematyki bezpieczeństwa pracy są zdaniem pracowników najskuteczniejszym narzędziem przekazywania informacji dotyczącej ryzyka zawodowego. Na uwagę zasługuje także fakt, że stosowanie tego narzędzia w działaniach na rzecz ograniczenia ryzykownych zachowań pracowników wpływa pozytywnie na komponent emocjonalny, poznawczy i behawioralny postawy pracowników wobec bezpieczeństwa pracy [20].

Filmy dotyczące problematyki bezpieczeństwa pracy i ochrony zdrowia są najczęściej efektem twórczości osób zaangażowanych społecznie, powstają na zamówienia przedsiębiorstw, a także jako efekt projektów realizowanych przez instytucje zajmujące się tą tematyką. Dzieła te trafiają do mediów, ilustrują kampanie społeczne oraz są prezentowane na krajowych i międzynarodowych festiwalach i konkursach filmowych. Przykład może stanowić Międzynarodowy Festiwal Filmów Dokumentalnych i Animowanych w Lipsku [21] (organizowany od ponad 60 lat największy w Niemczech festiwal artystycznych filmów dokumentalnych i animowanych), podczas którego jest przyznawana nagroda filmowa „Zdrowe miejsca pracy” (dla najlepszego filmu dokumentalnego dotyczącego tematyki pracy). Do konkursu są zgłaszane filmy podnoszące świadomość bhp i skupione na temacie człowieka w zmieniającym się świecie pracy. Laureatem ubiegłorocznej nagrody był amerykański film dokumentalny pt. “Before the bridge” Lewisa Wilcoxa, opowiadający w krótkiej formie, jak proces automatyzacji może wpłynąć na przyszłość ludzkości.

W 2017 r. CIOP-PIB rozpoczął organizowanie konkursu filmowego pn. „O!ZNAKI PRACY”, którego celem (podobnie jak w przypadku konkursu fotograficznego pod tym samym tytułem) jest m.in. zachęcanie do dyskusji nad wyzwaniami związanymi z pracą i jej bezpieczeństwem⁷. Na konkurs zgłaszane są zarówno filmy dokumentalne czy paradokumentalne, jak i animowane o długości nieprzekraczającej pięciu minut. Wszystkie filmy nagrodzone i wyróżnione w konkursie (od pierwszej edycji) są udostępniane na stronie internetowej konkursu [17].

W 2017 r. CIOP-PIB ogłosił także konkurs na film animowany pn. „Zrównoważeni – animacja czasu”, dotyczący zmniejszenia narażenia na stres wśród pracowników i metod zachowywania równowagi między życiem prywatnym a zawodowym⁸. Nagrodzone i wyróżnione filmy animowane są wykorzystywane przez CIOP-PIB w działaniach z zakresu prewencji stresu i promowania metod zachowania równowagi między życiem prywatnym a zawodowym [22] (rys. 7). Do przedstawicieli przedsiębiorstw trafiają m.in. poprzez media społecznościowe CIOP-PIB (YouTube, Facebook, Twitter i Instagram).

Rys. 8. Scena z filmu animowanego pt. „Napo… i roboty w pracy”

Omawiając związek elementów komunikacji wizualnej z problematyką bezpieczeństwa pracy, nie sposób pominąć filmów animowanych z serii „Napo”. Konsorcjum Filmowe Napo powstało w wyniku obchodów Europejskiego Roku Bezpieczeństwa i Zdrowia 1992-1993 oraz europejskich festiwali fi lmowych organizowanych przez Komisję Europejską. Obecnie konsorcjum Napo ma ośmiu członków: AUVA (Austria), CIOP

-PIB (Polska), DGUV (Niemcy), EU-OSHA (Bilbao, Hiszpania), INAIL (Włochy), INRS (Francja), SUVA (Szwajcaria) oraz TNO (Holandia).

Wszystkie filmy z serii „Napo” ukazują postaci w świecie pracy, które muszą się zmierzyć z kwestiami bezpieczeństwa. Główna postać, tj. Napo, oraz jej towarzysze wyrażają się bez użycia słów. Historyjki o nich mają wartość edukacyjną. Prowokują pytania i zachęcają do rozmowy na temat konkretnych zagadnień związanych z bezpieczeństwem i higieną pracy. Czasami dają praktyczne rozwiązania albo do nich prowadzą. Przykładowo film „Napo… i roboty w pracy” (rys. 8) przedstawia podstawowe informacje nt. bezpieczeństwa stosowania robotów w miejscu pracy i opisuje niektóre z nowych rozwiązań robotycznych, wypadki związane z wykorzystaniem tych technologii oraz główne zagrożenia i sposoby ich kontroli [23].

W kształtowaniu postaw wobec bezpieczeństwa pracy znaczenie mają także krótkie filmy promujące tematykę bezpieczeństwa pracy i ochrony zdrowia pracujących, towarzyszące kampaniom społecznych dotyczącym tej tematyki. Filmy z serii „Napo” towarzyszą kampaniom ogłaszanym przez Europejską Agencję Bezpieczeństwa i Zdrowia w Pracy. Nie jest to jednak jedyny organizator takich działań. Podobne kampanie są bowiem ogłaszane na całym świecie przez wiele instytucji publicznych i przez przedsiębiorstwa.

W 2014 r. brazylijskie Ministerstwo Pracy przygotowało kampanię pt. „Anioł stróż”, której towarzyszył m.in. film animowany pod tym samym tytułem [24]. Kampanię społeczną CIOP-PIB pt. „Moda na bezpieczeństwo” (2019 r.) [25]⁹ firmowała krótka animacja edukacyjno-reklamowa, opowiadająca o przygodach Matyska, który nie zachowywał zasad bezpieczeństwa podczas wykonywania prac domowych (rys. 9). Tematyka filmu wpisywała się w cele kampanii, która skupiała się na podnoszeniu społecznej świadomości i wiedzy z zakresu bezpieczeństwa pracy oraz jakości życia, a także na promowaniu kultury bezpieczeństwa w pracy i życiu pozazawodowym człowieka. Kampanii społecznej CIOP-PIB pt. „Aktywni w pracy” (2020 r.) [26] towarzyszyła z kolei krótka animacja prezentująca zalety i dobre praktyki z zakresu aktywności fizycznej w miejscu pracy.

Filmy animowane i animacje dotyczące tematyki bezpieczeństwa pracy bywają też „produktem” dodatkowym prac badawczych realizowanych w CIOP-PIB. Zamiast mnożyć materiały edukacyjne zawierające wskazówki czy wytyczne dotyczące bezpiecznych i prozdrowotnych zachowań, czasem lepiej przygotować krótki film instruktażowy, który dzięki atrakcyjności graficznej zainteresuje większą liczbę odbiorców. Przykłady takich filmów są prezentowane na stronie CIOP-PIB w portalu społecznościowym YouTube (np. film animowany: „Jak poprawnie usunąć kleszcza z powierzchni skóry”) [27].

___________________________

PRZYPISY

7. Konkurs rozpoczął się w ramach realizacji IV etapu programu wieloletniego pn. „Poprawa bezpieczeństwa i warunków pracy”, finansowanego w latach 2017-2019 w zakresie służb państwowych przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (zadanie nr 4.G.26) i był kontynuowany w ramach realizacji V etapu programu wieloletniego pn. „Poprawa bezpieczeństwa i warunków pracy”, finansowanego w latach 2020-2022 w zakresie służb państwowych przez ministerstwo właściwe ds. pracy (zadanie nr 4.SP.05) . Koordynator programu: Centralny Instytut Ochrony Pracy – Państwowy Instytut Badawczy.
8. Konkurs został zorganizowany przez CIOP-PIB w ramach projektu pt. „Zrównoważeni”, realizowanego w ramach Narodowego Programu Zdrowia. Okres realizacji: 1 września 2017 r. – 31 grudnia 2020 r.
9. Kampania została zorganizowana w ramach realizacji IV etapu programu wieloletniego pn. „Poprawa bezpieczeństwa i warunków pracy”, finansowanego w latach 2017-2019 w zakresie służb państwowych przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (zadanie nr 4.G.26). Koordynator programu: Centralny Instytut Ochrony Pracy – Państwowy Instytut Badawczy.

BIBLIOGRAFIA

[17] Strona konkursu „O!ZNAKI PRACY”, www.oznakipracy.ciop.pl [dostęp: 5.12.2022].

[18] KOPCIĄSKI E.E. Film jako nośnik kultury, https://www.salon24.pl/u/biopal/269180,film-jako-nosnik-kultury [dostęp: 5.12.2022].

[19] SZCZYGIELSKA A., ORDYSIĄSKI S. Badanie skuteczności oddziaływania na pracowników różnych metod i narzędzi upowszechniania wiedzy z zakresu bhp oraz komunikowania zasad bezpieczeństwa pracy. Niepublikowany raport z pracy badawczej ZUS. 2015.

[20] SZCZYGIELSKA A. Bezpieczeństwo behawioralne a postawy pracowników wobec bezpieczeństwa pracy. Humanizacja Pracy. 2015, 1(279).

[21] Strona Międzynarodowego Festiwalu Filmów Dokumentalnych i Animowanych w Lipsku, www.dok-leipzig.de/en [dostęp: 5.12.2022].

[22] Strona konkursu na film animowany „Zrównoważeni – animacja czasu”, www.ciop.pl/ zrownowazeni [dostęp: 5.12.2022].

[23] Strona internetowa dotycząca filmu „Napo i roboty w pracy”, https://www.napofi lm.net/pl/napos-films/napo-in-robots-at-work [dostęp: 5.12.2022].

[24] Strona internetowa kampanii społecznej „Anioł stróż”, https://www.adsoftheworld.com/campaigns/guardian-angel [dostęp: 5.12.2022].

[25] Strona kampanii społecznej „Moda na bezpieczeństwo”, https://www.ciop.pl/CIOPPortalWAR/appmanager/ciop/pl?_nfpb=true&_pageLabel=P640129441340352936100&html_tresc_root_id=13914&html_tresc_id=300010152&html_klucz=13914&html_klucz_spis= [dostęp: 5.12.2022].

[26] Strona kampanii społecznej „Aktywni w pracy”, https://www.ciop.pl/CIOPPortal [5] WAR/appmanager/ciop/pl?_nfpb=true&_pageLabel=P53000129351587643522293 [dostęp: 5.12.2022].

[27] Strona CIOP-PIB w portalu społecznościowym YouTube, https://www.youtube.com/cioppib [dostęp: 5.12.2022].

Opracowano na podstawie wyników V etapu programu wieloletniego pn. „Poprawa bezpieczeństwa i warunków pracy”, finansowanego w zakresie zadań służb państwowych ze środków Ministerstwa Rodziny i Polityki Społecznej (zadanie nr 4.SP.05 pt. „Metody i narzędzia wspierające proces edukacji w zakresie kształtowania postaw probezpiecznych, szczególnie wśród dzieci i młodzieży”).

Koordynator programu: Centralny Instytut Ochrony Pracy – Państwowy Instytut Badawczy.