Plakaty bezpieczeństwa pracy

Plakaty od dawna cieszą się szczególnym zainteresowaniem osób zajmujących się bezpieczeństwem pracy i ochroną zdrowia. Pierwsze prace dotyczące tej tematyki powstawały w okresie międzywojennym i były plonem dwóch konkursów na plakat z lat 1936 i 1937, organizowanych przez Instytut Spraw Społecznych (rys. 1).

Rys. 1. Przykładowy plakat zgłoszony do konkursu organizowanego przez Instytut Spraw Społecznych [4]

Popularność tego środka komunikacji wizualnej wynikała z faktu, że jest stosunkowo tani, a przy tym wygodny i skuteczny. Dowodząc jego efektywności, Maria Widerszal-Bazyl przytoczyła przykład badań Instytutu Ruchu Drogowego w stanie Illinois, które wskazywały, że plakaty wpływały w sposób niewielki, a jednak zauważalny, na zachowania kierowców opuszczających parking miejski [8].

Decydując się na wykorzystanie plakatów w działaniach z zakresu kształtowania postaw pracowników wobec bezpieczeństwa pracy, należy zwracać uwagę zarówno na formę, jak i na treść przekazu. Tematyka plakatów powinna być merytorycznie skorelowana ze szkoleniami, których oczywiście nie da się zastąpić jedynie oddziaływaniem plakatów. Podobnie bowiem jak – zdaniem ks. Tischnera – nikt nie jest dobry w samotności [9] (bo potrzeba do tego odbiorcy, drugiego człowieka), tak plakaty same z siebie rzadko zmieniają zachowania pracowników, ale mogą być znaczącym uzupełnieniem działań edukacyjnych i informacyjnych prowadzonych w przedsiębiorstwie.

Jak pokazują wyniki współczesnych badań, plakaty – jeśli mają przynieść założony efekt edukacyjny – powinny spełniać trzy warunki [8]:

• atrakcyjności (rozumianej jako zdolność przyciągania uwagi),
• sugestywności (rozumianej jako zdolność przekonywania, wywierania wpływu na odbiorcę),
• zrozumiałości (przesłanie plakatu musi dotrzeć do odbiorcy zgodnie z intencją autora).

Plakaty bezpieczeństwa pracy pomagają uzmysłowić występujące w miejscu pracy zagrożenia i przez to przeciwdziałać im w sposób świadomy lub podświadomy. Powieszone w odpowiednim miejscu mogą nawet oddziaływać na pracownika bez absorbowania jego uwagi.

Należy jednak pamiętać, że komunikaty takie będą tym bardziej skuteczne, im silniej odbiorcy będą odczuwali, że treści zawarte w plakacie odnoszą się do konkretnej sytuacji występującej w ich pracy. Na rys. 2 pokazano przykłady plakatów odnoszących się do pracy w budownictwie i pracy w biurze.

Obecnie źródłem plakatów o tematyce bezpieczeństwa pracy jest m.in. konkurs dla profesjonalistów, organizowany od 1997 r. przez CIOP-PIB. Współorganizatorami konkursu są Akademie Sztuk Pięknych w Krakowie, Łodzi i Warszawie. Wzorem konkursów przedwojennych w konkursie na plakat mogą uczestniczyć artyści plastycy oraz studenci wyższych uczelni plastycznych w kraju i za granicą. Prace nadsyłane na konkurs ocenia jury złożone z przedstawicieli środowisk twórczych, nauki, resortów zdrowia i pracy oraz związków zawodowych, ale także z przedstawicieli przedsiębiorstw, których działalność jest bezpośrednio związana z tematyką danej edycji.

Celem konkursu jest uzyskanie projektów plakatów promujących tematykę bezpieczeństwa i ochrony zdrowia człowieka w środowisku pracy, zwracających uwagę na zagrożenia, które występują w różnych dziedzinach gospodarki i w różnych grupach zawodowych. W latach 1997-2022 zorganizowano 31 edycji konkursu: „Stres”, „Komputer”, „Ryzyko”, „Hałas”, „Chemia”, „Ergonomia”, „Rolnictwo”, „Budownictwo”, „Szkoła”, „Transport”, „Elektryczność”, „Niepełnosprawni”, „Biozagrożenia”, „Stop hałasowi”, „Młodzi pracownicy – bezpieczny start” (dwie edycje), „Kultura pracy”, „Ryzyko”, „Oświetlenie”, „Eksploatacja”, „Aktywni 50+”, „Stres XXI wieku”, „Komputerowy świat”, „Praca a czas wolny”, „Bezpieczeństwo przede wszystkim”, „Bezpiecznie od początku”, „Biuro”, „Depresja”, „Biozagrożenia dzisiaj”, „Przemysł 4.0” oraz „Komunikacja”.

Rys. 2. Przykłady prac nadesłanych do konkursu na plakat bezpieczeństwa, organizowanego przez CIOP-PIB, które odnoszą się do konkretnych sytuacji zawodowych

Rys. 3. Prace nagrodzone w konkursie plastycznym zorganizowanym przez Katowicki Holding Węglowy dla pracowników i członków ich rodzin

Plakaty dotyczące tematyki bezpieczeństwa pracy powstają także w ramach konkursów organizowanych przez przedsiębiorstwa. Przykładem może być konkurs plastyczny dla pracowników oraz członków ich rodzin zorganizowany w 2011 r. przez Katowicki Holding Węglowy². Założeniem organizatorów było zgromadzenie prac plastycznych, przygotowanych przez pracowników kopalni, a więc osoby najlepiej zorientowane w tematyce bezpieczeństwa pracy pod ziemią. Nagrodzone prace przedstawiają tę problematykę w sposób zrozumiały i przemawiający do pracowników górnictwa (rys. 3) – dzięki temu spełniły cel postawiony przez organizatora. Co jednak warte podkreślenia, prace zostały stworzone przez pracowników we współpracy z profesjonalnymi grafikami, dlatego cechowały się wysokim poziomem artystycznym.