Fotografia

Wśród obrazów zapośredniczających nasz dostęp do realnego świata ogromną rolę odgrywa fotografia. Jak mówił niemiecki fotografik Albert Renger-Patzsch, ma ona swoją własną technikę i swoje własne środki. Twierdził też, że jej tajemnica tkwi w realizmie. Według Charles’a Baudelaire’a fotografia miała pełnić jedynie funkcje pomocnicze wobec malarstwa, jednak w ciągu zaledwie kilku dekad stała się pełnoprawną formą uprawiania sztuki, wchodząc w skomplikowane relacje z otaczającym ją światem [15].

Wielokrotnie ogłaszano już śmierć fotografii, jednak w społeczeństwie sieci stała się ona ogromnie lubianym i popularnym środkiem komunikacji. W 2010 r. aż 8,5 mln Niemców kupiło sobie aparat cyfrowy, a 36% z nich podało, że w ciągu roku pstryka więcej niż 1000 obrazków [16].

W przypadku działań ukierunkowanych na kształtowanie postaw wobec bezpieczeństwa pracy fotografia pojawia się zazwyczaj jako materiał wizualny, ilustrujący sytuacje zastane w środowisku pracy (np. bezpieczne bądź niebezpieczne zachowania pracowników), a przez to wspiera treść materiałów informacyjnych lub edukacyjnych. Zdjęcia takie powstają pod wpływem impulsu, jako reakcja na określoną sytuację, lub jako przemyślane komunikaty wizualne tworzone w odpowiedzi na zaproszenie organizatorów konkursów.

Celem takich konkursów jest zazwyczaj uzyskanie oryginalnych zdjęć dokumentujących problematykę bezpieczeństwa i ochrony zdrowia człowieka w środowisku pracy, popularyzacja problematyki bezpiecznych zachowań oraz skierowanie uwagi uczestników konkursu na potencjalne zagrożenia występujące w otoczeniu.

Rys. 5. Praca nagrodzona w konkursie fotograficznym pt. „Bezpieczeństwo pracy w obiektywie” w 2015 r. (Paweł Piątek)

Konkursy dla osób dorosłych na ogół są organizowane przez przedsiębiorstwa (dla własnych pracowników) lub przez instytucje zajmujące się problematyką bezpieczeństwa pracy. Takie konkursy CIOP-PIB organizuje od 2008 r.⁴, a ich efekty są prezentowane na stronie internetowej CIOP-PIB [17], w mediach społecznościowych oraz w mediach branżowych. Fotografie zgłaszane na konkursy pokazują sposób rozumienia zarówno problemu bezpieczeństwa pracy, jak i współczesnej pracy (rys. 5).

W 2017 r. konkursy fotograficzne organizowane przez CIOP-PIB otrzymały tytuł „O!ZNAKI PRACY”⁵, a ich celem jest m.in. zachęcanie do dyskusji nad wyzwaniami związanymi z pracą i jej bezpieczeństwem [18].

Rys. 6. Cykl zdjęć „Niewidzialni” (Stepan Rudik), wyróżniony w konkursie fotograficznym „O!ZNAKI PRACY” w 2019 r.

W pierwszej edycji (2017 r.) na konkurs przyjmowano zdjęcia opisujące jeden z zaproponowanych tematów szczegółowych, m.in.: warsztat pracy; czas wolny – czas pracy; praca w sieci; roboty, automaty, sztuczna inteligencja; życie codzienne i praca cyfrowych tubylców; łańcuch produkcji. W drugiej (2018 r.) i trzeciej (2019 r.) edycji konkursu tematem szczegółowym były po prostu praca i człowiek, praca z punktu widzenia autorów zdjęć, więc przyjmowano zdjęcia prezentujące pracę i człowieka ją wykonującego. W edycji czwartej (2020 r.) tematem i motywem przewodnim konkursu było połączenie pracy, natury i technologii, a w piątej edycji (2021 r.) skoncentrowano się na innowacji w profesjach z tradycjami – uczestników konkursu zachęcano do poddania analizie pozornie antytetycznego zestawienia: stary zawód – nowa rzeczywistość. Zrealizowana w 2022 r. szósta edycja konkursu „O!ZNAKI PRACY. Szczęśliwi pracy nie liczą” dotyczyła szczęścia w pracy. Uczestnicy zostali zaproszeni do zgłaszania na konkurs obrazów pracy, która daje szczęście. Pracy z punktu widzenia szczęśliwych jej wykonawców. Pracy bezpiecznej, pracy ciekawej, pracy cieszącej i rozwijającej.

Zdjęcia nagradzane w konkursach fotograficznych „O!ZNAKI PRACY” nie tylko pokazują osoby (czasem zwierzęta) wykonujące pracę czy osoby pracujące w konkretnych zawodach (czasem zanikających), lecz także dostarczają wiedzy na temat współczesnego człowieka w pracy. Przykładem dzieła o takiej tematyce jest cykl zdjęć „Niewidzialni”, wyróżniony w drugiej edycji konkursu w 2018 r. [17] (rys. 6). Autor fotografii pochylił się nad problemem zatrudnionych w Polsce pracowników z Ukrainy: Według niektórych obliczeń obecnie w Polsce mieszka ok. dwóch milionów Ukraińców. Napływ zwiększył się po Rewolucji Godności w 2014 r. i znacznie przyspieszył w związku ze zniesieniem obowiązku wizowego przez Unię Europejską w 2017 r. Zazwyczaj imigranci przyjeżdżają do sezonowych prac i zostają na dłużej. Nie widzą swojej przyszłości na Ukrainie, czują się bardziej komfortowo i bezpiecznie w Polsce. Ukraińcy i Polacy są wizualnie podobni, imigranci dobrze wtapiają się w tłum na ulicach miast. Pomimo znacznej liczebności zdaje się, że dla Polaków są niewidoczni, a co za tym idzie – nieznani. Celem projektu było przedstawienie oblicza imigrantów oraz obalenie mitu „Ukrainka-sprzątaczka” i „Ukrainiec-budowlaniec”. Owszem, te prace są wykonywane przez bohaterów projektu. Jednak czasem nie mamy świadomości, że baletmistrz, skrzypek czy dyrygent w orkiestrze to także Ukrainiec-imigrant⁶.

Fotografie są wykorzystywane jako ilustracje: materiałów informacyjnych (tekstowych) dotyczących tematyki bezpieczeństwa pracy, artykułów prasowych czy publikowanych w mediach elektronicznych, postów dotyczących bezpieczeństwa pracy w mediach społecznościowych (takich jak Facebook czy Instagram). Występują ponadto jako samodzielne komunikaty wizualne wykorzystywane w prezentacjach multimedialnych dotyczących tematyki bezpieczeństwa pracy.

_________________________

PRZYPISY

4. Konkursy były organizowane w ramach realizacji etapów I-IV programu wieloletniego pn. „Poprawa bezpieczeństwa i warunków pracy”, finansowanych w latach 2008-2019 w zakresie służb państwowych przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Koordynator programu: Centralny Instytut Ochrony Pracy – Państwowy Instytut Badawczy. 5 Konkurs rozpoczął się w ramach realizacji IV etapu programu wieloletniego pn. „Poprawa bezpieczeństwa i warunków pracy”, finansowanego w latach 2017-2019 w zakresie służb państwowych przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (zadanie nr 4.G.26) i był kontynuowany w ramach realizacji V etapu programu wieloletniego pn. „Poprawa bezpieczeństwa i warunków pracy”, finansowanego w latach 2020-2022 w zakresie służb państwowych przez ministerstwo właściwe ds. pracy (zadanie nr 4.SP.05). Koordynator programu: Centralny Instytut Ochrony Pracy – Państwowy Instytut Badawczy.
5. Konkurs rozpoczął się w ramach realizacji IV etapu programu wieloletniego pn. „Poprawa bezpieczeństwa i warunków pracy”, finansowanego w latach 2017-2019 w zakresie służb państwowych przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (zadanie nr 4.G.26) i był kontynuowany w ramach realizacji V etapu programu wieloletniego pn. „Poprawa bezpieczeństwa i warunków pracy”, finansowanego w latach 2020-2022 w zakresie służb państwowych przez ministerstwo właściwe ds. pracy (zadanie nr 4.SP.05). Koordynator programu: Centralny Instytut Ochrony Pracy – Państwowy Instytut Badawczy.
6. Komentarz Stepana Rudika – autora cyklu zdjęć „Niewidzialni”.

BIBLIOGRAFIA

[15] KEMP W. Historia fotografii. Od Daguerre’a do Gursky’ego. Kraków: Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych UNIVERSITAS, 2014.

[16] Konkursy fotograficzne i filmowe, https://www.ciop.pl/CIOPPortalWAR/appmnager/ciop/pl?_nfpb=true&_pageLabl=P6800286261340447109849&html_tresc_root_id=11221&html_tresc_id=300002654&html_klucz=11221&html_klucz_spis= [dostęp: 5.12.2022].

[17] Strona konkursu „O!ZNAKI PRACY”, www.oznakipracy.ciop.pl [dostęp: 5.12.2022].

[18] KOPCIĄSKI E.E. Film jako nośnik kultury, https://www.salon24.pl/u/biopal/269180,film-jako-nosnik-kultury [dostęp: 5.12.2022].

Opracowano na podstawie wyników V etapu programu wieloletniego pn. „Poprawa bezpieczeństwa i warunków pracy”, finansowanego w zakresie zadań służb państwowych ze środków Ministerstwa Rodziny i Polityki Społecznej (zadanie nr 4.SP.05 pt. „Metody i narzędzia wspierające proces edukacji w zakresie kształtowania postaw probezpiecznych, szczególnie wśród dzieci i młodzieży”).

Koordynator programu: Centralny Instytut Ochrony Pracy – Państwowy Instytut Badawczy.