Pytania
- Jakie są uprawnienia pracownika w razie niezgodnego z prawem rozwiązania przez pracodawcę umowy o pracę bez wypowiedzenia?
- Chciałabym zatrudnić nianię do opieki nad moim dzieckiem. Słyszałam, że należy zawrzeć umowę uaktywniającą i wtedy sama nie muszę opłacać za nianię składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. Na czym to polega?
- Czy pracownik może natychmiast rozwiązać umowę o pracę w sytuacji, gdy jego pracodawca ciężko narusza podstawowe uprawnienia pracownika, np. nie wypłaca wynagrodzenia za pracę?
- Słyszałam, że są nowe przepisy dotyczące świadczeń przedemerytalnych. Czy to prawda, że od 1 stycznia 2017 r. opiekunowie osób niepełnosprawnych, po ich śmierci będą mogli ubiegać się o świadczenie przedemerytalne?
- Pracownicy z naszego przedsiębiorstwa ostatnio bardzo często pytają o nowy wiek emerytalny. Proszę o informację o najważniejszych zmianach emerytalnych w 2017 r.
- Były pracodawca proponuje mi umowę zlecenia. Jakim ubezpieczeniom będę podlegał po jej podpisaniu?
- Jakie są urlopy i dni wolne, które przysługują rodzicowi i pracownikowi?
- Urodziło nam się dziecko. Wspólnie z jego matką podjęliśmy decyzję, że z racji jej bardzo wysokich zarobków lepiej będzie, jeśli to ja będę się nim opiekował. Kiedy mogę to zrobić?
- Proszę o informację, czy na wniosek pracownika urlop wypoczynkowy może być dzielony na części. Czy to prawda, że co najmniej jedna z nich powinna obejmować 14 kolejnych dni?
- Co warto wiedzieć o urlopie ojcowskim?
Odpowiedzi
Chciałabym zatrudnić nianię do opieki nad moim dzieckiem. Słyszałam, że należy zawrzeć umowę uaktywniającą i wtedy sama nie muszę opłacać za nianię składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. Na czym to polega?
Zatrudnienie niani na podstawie umowy uaktywniającej, czyli – prościej określając – umowy zlecenia z osobą fizyczną sprawującą opiekę nad dziećmi, jest proste i korzystne finansowo zarówno dla rodziców, jak i opiekunki. Taką umowę można zawrzeć w przypadku, gdy dziecko, którym niania będzie się opiekować, ma od 20 tygodni do 3 lat (ewentualnie do 4 lat, jeżeli nie ma możliwości zapewnienia dziecku opieki przedszkolnej). Umowa uaktywniająca powinna określać: strony umowy, cel i przedmiot umowy, czas i miejsce sprawowania opieki, liczbę dzieci powierzonych opiece, obowiązki niani, wysokość wynagrodzenia oraz sposób i termin jego wypłaty, czas, na jaki umowa została zawarta, warunki i sposób zmiany, a także rozwiązania umowy.
Bardzo ważna informacja: nianią nie może być żaden z rodziców, ani osoba niepełnoletnia. Może natomiast być to babcia, dziadek lub inna osoba spokrewniona. Po podpisaniu umowy rodzic musi zgłosić ten fakt w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych, zgłaszając siebie jako płatnika składek (formularz ZUS ZFA) oraz opiekunkę jako osobę ubezpieczoną (formularz ZUS ZUA – jeżeli niania będzie podlegała ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu). Pomocy przy wypełnieniu dokumentów zgłoszeniowych udzieli każdy pracownik sali obsługi klienta ZUS.
Pamiętajmy, że nianie podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu i rentowemu oraz ubezpieczeniu wypadkowemu. Natomiast ubezpieczenie chorobowe jest dobrowolne. Oficjalnym płatnikiem składek jest jeden z rodziców dziecka, ale w praktyce składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i wypadkowe niań finansuje budżet państwa. Ewentualną składkę na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe finansuje zatrudniona opiekunka. Rodzic potrąca tę składkę z pensji i odprowadza do ZUS. Oczywiście niania obowiązkowo podlega także ubezpieczeniu zdrowotnemu, a składkę tę finansuje budżet państwa. Zakład Ubezpieczeń Społecznych opłaca za nianię składki finansowane przez budżet państwa w następujących przypadkach: gdy rodzice są zatrudnieni na podstawie umowy o pracę, świadczą usługi na podstawie umowy cywilnoprawnej (np. umowy agencyjnej, umowy zlecenia), prowadzą pozarolniczą działalność gospodarczą, prowadzą działalność rolniczą (z wyjątkiem osoby podlegającej ubezpieczeniu społecznemu rolników jako domownik).
Rodzic, który podpisał umowę uaktywniającą z nianią, musi do 15. dnia następnego miesiąca dostarczyć do ZUS dokumenty rozliczeniowe. Składki należy rozliczać w deklaracji ZUS DRA oraz załączonych do niej imiennych raportach miesięcznych ZUS RCA lub ZUS RZA. Także w przypadku wypełniania tych dokumentów pracownicy ZUS służą pomocą.
Trzeba pamiętać, że budżet państwa sfinansuje tylko składki obliczone od wynagrodzenia niani nieprzekraczającego kwoty minimalnego wynagrodzenia (w 2017 r. jest to 2000 złotych brutto). Jeśli niania zarabia więcej, nadwyżkę rozlicza (tj. opłaca) rodzic.
Jeśli podstawa wymiaru składek niani jest wyższa niż minimalne wynagrodzenie, należy złożyć wraz z deklaracją rozliczeniową odpowiednio ZUS RCA lub ZUS RZA: z kodem tytułu ubezpieczenia rozpoczynającym się cyframi 04 30, z rozliczonymi składkami od podstawy wymiaru nieprzekraczającej kwoty minimalnego wynagrodzenia oraz z kodem tytułu ubezpieczenia rozpoczynającym się cyframi 04 31, z rozliczonymi składkami od podstawy wymiaru składek będącej kwotą nadwyżki ponad kwotę minimalnego wynagrodzenia.
Nie ma potrzeby comiesięcznego składania dokumentów rozliczeniowych za nianię. Wystarczy złożyć komplet dokumentów za pełny poprzedni miesiąc. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy miesięczne wynagrodzenie niani ulegnie zmianie – wtedy rodzic zobowiązany jest do ponownego złożenia rozliczenia.
W przypadku utraty przez rodzica zatrudnienia, zaprzestania świadczenia usług lub działalności gospodarczej, budżet państwa opłaca składki jeszcze przez 3 miesiące. Dzieje się tak też w przypadku, gdy rodzic zatrudniający nianię przebywa na urlopie bezpłatnym lub nie podlega ubezpieczeniom społecznym z uwagi na zawieszenie działalności gospodarczej. W przypadku wygaśnięcia umowy z nianią lub jej rozwiązania, trzeba w ciągu 7 dni złożyć w ZUS odpowiednią informację na druku ZUS ZWUA. Jako datę wyrejestrowania należy podać następny dzień po dniu rozwiązania lub wygaśnięcia umowy. Jeżeli rodzic, po wyrejestrowaniu niani z ubezpieczeń, przestaje być płatnikiem składek, powinien złożyć druk ZUS ZWPA.
Wiesława Lempska
Zakład Ubezpieczeń Społecznych
BP 1/2017