Tradycyjnym instrumentem stosowanym w celu poprawy bezpieczeństwa i ochrony zdrowia pracowników są przepisy prawa. Za akt prawny o zasadniczym znaczeniu dla zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy w organizacjach wszystkich krajów należących do Unii  Europejskiej uznaje się dyrektywę ramową 89/391/EWG o wprowadzeniu środków w celu zwiększenia bezpieczeństwa i poprawy zdrowia pracowników podczas pracy. Postanowienia tej dyrektywy znajdują swoje odbicie w kodeksie pracy oraz szeregu towarzyszących mu aktów wykonawczych. Wprowadzone dyrektywą ramową „nowe podejście” do zagadnień bezpieczeństwa i higieny pracy ma istotny wpływ na funkcjonowanie przedsiębiorstw w tym obszarze. Zgodnie z nim zadaniem pracodawców jest nie tylko wypełnianie przepisów, ale również aktywne uczestniczenie w kreowaniu bezpieczeństwa i higieny pracy poprzez stosowanie najlepszych, w określonych okolicznościach, środków profilaktycznych.

W dążeniu do stałego doskonalenia rozwiązań przyjmowanych w celu ochrony bezpieczeństwa i zdrowia pracowników należy zwrócić uwagę na konieczność doskonalenia systemów zarządzania BHP, których podstawowym celem jest stała poprawa wyników osiąganych w obszarze w obszarze bezpieczeństwa i higieny pracy, a w szczególności  zapobieganie wypadkom przy pracy i chorobom związanym z pracą oraz zapewnienie zdrowych i bezpiecznych miejsc pracy. Istotną rolę w tym procesie odgrywają normy, które ujmują zagadnienia zarządzania BHP w sposób systemowy, ułatwiając realizację działań prowadzących do poprawy warunków pracy. Obecnie ważną rolę w promowaniu i wdrażaniu systemów zarządzania BHP odgrywa norma ISO 45001:2018, zawierająca wymagania i wytyczne dla systemu zarządzania BHP, której polska wersja (PN-ISO 45001:2018-06) ukazała się w roku 2019. Wdrożenie systemu zarządzania BHP zgodnego z wymaganiami tej normy powinno umożliwiać:

• spełnienie wymagań obowiązujących przepisów prawa i innych wymagań, do spełnienia których organizacja się zobowiązała;
• osiąganie ustalonych celów bezpieczeństwa i higieny pracy.

Model systemu zarządzania przedstawiony w normie ISO 45 001 składa się z następujących elementów (rys.1):

• przywództwo kierownictwa i współudział pracowników, które są szczególnie ważne dla zapewnienia skuteczności w zarządzaniu bezpieczeństwem i higieną pracy i które umiejscowiono w centrum tego modelu;

• planowanie, a w szczególności działania w celu określenia ryzyk i szans oraz  celów i planów ich osiągania;
• wsparcie, obejmujące zapewnienie zasobów, kompetencji, rozwijanie świadomości, zapewnienie skutecznej komunikacji i udokumentowanych informacji na temat systemu zarządzania BHP;
• działania operacyjne, w tym planowanie operacyjne działań i nadzorowanie procesów zarządzania oraz reagowanie na sytuacje awaryjne;  
• ocena efektów działania, w tym monitorowanie, pomiary, analiza i ocena osiąganych wyników, audit wewnętrzny oraz przegląd zarządzania;
• doskonalenie, którego podstawą jest analiza niezgodności i działania korygujące.

Uwagę zwraca wyraźne uwzględnienie w tym modelu otoczenia (nazwanego w nowej normie kontekstem) organizacji, które ma istotny wpływ zarówno na ukształtowanie całego systemu, jak i na podejmowane w nim działania.   

Rys.1. Model systemu zarządzania BHP według normy PN-ISO 45001:2018-06

Zdolność systemu zarządzania BHP do osiągania oczekiwanych wyników zależy od wielu czynników. Wśród najistotniejszych z nich wymienia się:

• przywództwo i zaangażowanie najwyższego kierownictwa oraz określenie odpowiedzialności i uprawnień w zakresie BHP;
• rozwój i promowanie kultury bezpieczeństwa, która wspomaga osiąganie zamierzonych wyników;
• komunikację;
• konsultacje i współudział pracowników;
• zapewnienie niezbędnych zasobów;
• politykę BHP zgodną z ogólnymi celami strategicznymi i kierunkami rozwoju organizacji;
• skuteczność procesów identyfikacji    zagrożeń dla bezpieczeństwa i zdrowia i ograniczania związanych z nimi ryzyk oraz skuteczne wykorzystywanie szans;
• ciągłą ocenę osiąganych wyników i monitorowanie systemu zarządzania BHP w celu ich poprawy;
• integrację procesów zarządzania BHP z procesami biznesowymi;
• określanie celów BHP wynikających z przyjętej polityki BHP, z uwzględnieniem ryzyk i szans;
• zgodność z wymaganiami prawa i innymi wymaganiami, przyjętymi w organizacji.