Aspekty prawne
Obowiązki podmiotów w przypadku,
gdy wypadek był wypadkiem niepracowniczym
Jeżeli poszkodowanym nie jest pracownik, lecz inna osoba świadcząca pracę objęta ubezpieczeniem wypadkowym, ustalenia okoliczności i przyczyn takiego wypadku dokonuje:
- podmiot wypłacający stypendium sportowe – w stosunku do pobierających te stypendia;
- podmiot, na którego rzecz wykonywana jest odpłatnie praca w czasie odbywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania – w stosunku do wykonujących tę pracę na podstawie skierowania do pracy;
- Kancelaria Sejmu w stosunku do posłów i Kancelaria Senatu w stosunku do senatorów;
- pracodawca, u którego osoba pobierająca stypendium odbywa staż, przygotowanie zawodowe dorosłych, przygotowanie zawodowe w miejscu pracy lub szkolenie, lub jednostka, w której osoba pobierająca stypendium odbywa szkolenie – w stosunku do osoby pobierającej stypendium w okresie odbywania tego stażu, przygotowania zawodowego dorosłych, przygotowania zawodowego w miejscu pracy lub szkolenia na podstawie skierowania wydanego przez powiatowy urząd pracy lub przez inny podmiot kierujący, pobierania stypendium na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy w okresie odbywania studiów podyplomowych;
- spółdzielnia produkcyjna, spółdzielnia kółek rolniczych – w stosunku do członków tych spółdzielni oraz innych osób traktowanych na równi z członkiem spółdzielni, w rozumieniu przepisów o systemie ubezpieczeń społecznych, wykonujących pracę na rzecz tych spółdzielni;
- podmiot, na którego rzecz wykonywana jest praca na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia – w stosunku do wykonujących te umowy;
- osoba wykonująca pracę na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia – w stosunku do współpracujących z tą osobą;
- Zakład Ubezpieczeń Społecznych – w stosunku do prowadzących pozarolniczą działalność oraz współpracujących przy prowadzeniu takiej działalności w rozumieniu przepisów o systemie ubezpieczeń społecznych, a także w stosunku do wykonujących pracę na podstawie umowy uaktywniającej, o której mowa w ustawie z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3;
- właściwa zwierzchnia instytucja diecezjalna lub zakonna – w stosunku do duchownych;
- pracodawca, u którego osoba odbywa służbę zastępczą - w stosunku do odbywających tę służbę;
- Krajowa Szkoła Administracji Publicznej im. Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Lecha Kaczyńskiego – w stosunku do słuchaczy tej szkoły pobierających stypendium;
- podmiot prowadzący szkołę doktorską – w stosunku do kształcących się w tej szkole doktorantów otrzymujących stypendium;
- pracodawca – w stosunku do osób wykonujących pracę na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia albo umowy o dzieło, jeżeli umowa taka została zawarta z pracodawcą, z którym osoby te pozostają w stosunku pracy;
- podmiot, z którym została zawarta umowa agencyjna, umowa zlecenia lub umowa o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, albo umowa o dzieło – w stosunku do osób wykonujących umowę, jeżeli w ramach takiej umowy praca jest wykonywana na rzecz pracodawcy, z którym osoby te pozostają w stosunku pracy.
Okoliczności i przyczyny wypadków przy pracy ustalane są w trybie określonym w rozporządzeniu Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 23 stycznia 2022 r. w sprawie trybu uznawania zdarzenia powstałego w okresie ubezpieczenia wypadkowego za wypadek przy pracy, kwalifikacji prawnej zdarzenia, wzoru karty wypadku i terminu jej sporządzenia (Dz.U. 2022 poz. 223). W tym przypadku osoby, które uległy wypadkowi zawiadamiają o zdarzeniu wymienione wyżej podmioty. W przypadku, gdy poszkodowanym jest osoba prowadząca na własny rachunek działalność gospodarczą, zwana w ustawie wypadkowej osobą prowadzącą działalność pozarolniczą, podmiotem tym jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych, właściwy ze względu na siedzibę prowadzenia działalności. Również w innych przypadkach (gdy postępowania nie prowadzi Zakład) podmiot, który został zawiadomiony o zdarzeniu noszącym znamiona wypadku jest obowiązany powiadomić pisemnie właściwa terenową jednostkę organizacyjną Zakładu o wszczęciu postępowania wyjaśniającego okoliczności i przyczyny wypadku. Zakład może wytypować swojego przedstawiciela do uczestniczenia w badaniu przyczyn i okoliczności wypadku.
Podmiot, do którego poszkodowany zgłosił zawiadomienie o zdarzeniu, ustala jego okoliczności i przyczyny. Podejmowane w tym celu działania obejmować mogą:
- zabezpieczenie miejsca wypadku w sposób pozwalający odtworzyć jego okoliczności;
- dokonanie oględzin miejsca wypadku, stanu technicznego maszyn i innych urządzeń technicznych, stanu urządzeń ochronnych oraz zbadanie warunków wykonywania pracy i innych okoliczności, które mogły mieć wpływ na powstanie wypadku;
- wysłuchanie wyjaśnień poszkodowanego, jeżeli stan jego zdrowia na to pozwala;
- zebranie informacji dotyczących wypadku od świadków wypadku;
- zebranie innych dowodów dotyczących wypadku, uznanych za niezbędne.
Na tej podstawie dokonuje się kwalifikacji prawnej zdarzenia. Stwierdzenie, że zdarzenie nie jest wypadkiem przy pracy, wymaga uzasadnienia i wskazania dowodów stanowiących podstawę takiego stwierdzenia.
Termin na ustalenie okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy i sporządzenie karty wypadku jest taki sam jak dla wypadków pracowniczych i wynosi 14 dni od uzyskania zawiadomienia o wypadku. Osoba poszkodowana, a w przypadku wypadku śmiertelnego rodzina, może zgłosić uwagi i zastrzeżenia do ustaleń zawartych w karcie, które powinny być załączone do karty wypadku. O możliwości zgłoszenia takich uwag i zastrzeżeń osoby zainteresowane muszą być poinformowane. Do karty należy dołączyć zapis wyjaśnień poszkodowanego i informacji uzyskanych od świadków wypadku, a także inne dokumenty zebrane w czasie ustalania okoliczności i przyczyn wypadku.
Karta wypadku powinna być sporządzona w trzech egzemplarzach, z których jeden otrzymuje poszkodowany lub uprawniony członek rodziny, drugi zatrzymuje podmiot, który ustalał okoliczności i przyczyny wypadku, trzeci przekazywany jest do ZUS, jeżeli zdarzenie zostanie uznane za wypadek.
Analogicznie jak w przypadku odwołania od ustaleń protokołu powypadkowego, jeżeli poszkodowany nie zgadza się treścią karty wypadku, a przede wszystkim jeżeli nie zgadza się z ustaleniem, że zdarzenie nie miało cech wypadku przy pracy ma prawo odwołać się do Sądu w trybie art.189 k.p.c.