Sporządzenie protokołu powypadkowego

Po zapoznaniu się z materiałem zebranym w toku postępowania zespół powypadkowy ustala okoliczności i przyczyny wypadku i sporządza protokół powypadkowy, którego wzór jest załącznikiem do Rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 24 maja 2019 r. w sprawie wzoru protokołu ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy (Dz.U. 2019 poz. 1071).

W protokole obok informacji dotyczących danych pracodawcy, zespołu powypadkowego, poszkodowanego, istotne są zapisy dotyczące okoliczności wypadku i jego przyczyn. Zespół musi również wskazać, czy i jakie przepisy i zasady bhp lub dotyczące ochrony życia i zdrowia zostały naruszone i przez kogo, a także określić, czy naruszenie tych przepisów było wynikiem działania umyślnego lub rażącego niedbalstwa.

To ustalenie ma znaczenie przy ewentualnym podejmowaniu przez organy ZUS decyzji dotyczących prawa do świadczeń przewidzianych w ustawie wypadkowej. Zgodnie bowiem z art. 21 ustawy wypadkowej świadczenia nie przysługują ubezpieczonemu, jeżeli wyłączną przyczyną wypadku było udowodnione naruszenie przez ubezpieczonego przepisów dotyczących ochrony życia i zdrowia, spowodowane przez niego umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa.

Jeżeli więc naruszenie przepisów było spowodowane przez poszkodowanego, to wprawdzie zdarzenie będzie zakwalifikowane jako wypadek przy pracy, ale nie otrzyma on przysługujących mu świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego. Również istotne, z punktu widzenia nie tylko przyczyn zaistnienia wypadku, ale też prawa do świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego, jest stwierdzenie stanu nietrzeźwości poszkodowanego lub użycia przez niego środków odurzających lub psychotropowych. W takim przypadku zespół powypadkowy musi stwierdzić dodatkowo, czy stan poszkodowanego przyczynił się do zaistnienia tego wypadku i w jakim stopniu. Okoliczności mające wpływ na ustalenie prawa do świadczeń poszkodowanego wymagają szczegółowego uzasadnienia oraz wskazania dowodów stanowiących podstawę takiego stwierdzenia.

Na zespole ciąży też powinność wskazania w protokole powypadkowym, jakie środki powinien podjąć pracodawca w celu uniknięcia podobnych wypadków.

Protokół powinien być sporządzony nie później niż 14 dni od dnia zawiadomienia o wypadku. Jeżeli istnieją nie dające się przewidzieć przeszkody w ustaleniu okoliczności i przyczyn wypadku w tym terminie, to zespół powinien w treści protokołu powypadkowego podać przyczyny opóźnienia. Najczęstsze przyczyny opóźnienia w sporządzeniu protokołu to nieodzyskanie przytomności przez poszkodowanego i niemożność wysłuchania jego relacji z przebiegu wypadku, a także konieczność korzystania z akt dochodzenia lub opinii specjalistów, które nie zostały w tym terminie sporządzone. Również skomplikowany stan faktyczny zdarzenia i duża ilość materiału zebranego przez zespół może spowodować opóźnienie w sporządzeniu protokołu powypadkowego.

Nie może natomiast takim uzasadnieniem być brak jednomyślności w zespole, gdyż w tym przypadku członek zespołu, który nie zgadza się z jego ustaleniami, może złożyć do protokołu zdanie odrębne. Jego stanowisko musi być uzasadnione. W takim przypadku ostateczną decyzję podejmuje pracodawca.

Z treścią protokołu powypadkowego zespół zapoznaje poszkodowanego, a jeżeli wypadek był śmiertelny, to z członkami rodziny uprawnionymi do świadczeń na podstawie ustawy wypadkowej (art.13 ust.2 i 3 ustawy). Poszkodowany lub członkowie rodziny w przypadku wypadku śmiertelnego, mogą zgłaszać uwagi i zastrzeżenia do zapisów w protokole, o czym członkowie zespołu powinni ich poinformować. Brak takiej informacji może stanowić zarzut nieprawidłowej realizacji ustalania okoliczności i przyczyn wypadku w późniejszym postępowaniu. Poszkodowany lub członkowie jego rodziny mogą przeglądać dokumentację, na podstawie której sporządzony został protokół oraz sporządzać notatki, odpisy i kopie z tej dokumentacji.

Do protokołu zespół załącza wszystkie dokumenty, zapisy wyjaśnień i informacji, szkice i fotografie zebrane w trakcie ustalania okoliczności i przyczyn wypadku, jak też pisemną opinię lekarza lub innych specjalistów.

Protokół powypadkowy zatwierdza pracodawca w terminie 5 dni od daty jego sporządzenia.

Zespół powypadkowy po dokonaniu wyjaśnień i uzupełnień sporządza ponownie protokół w ciągu 5 dni i przekazuje pracodawcy do zatwierdzenia wraz z niezatwierdzonym protokołem.

Uznanie bądź nieuznanie konkretnego zdarzenia za wypadek przy pracy w protokole powypadkowym jest ostatecznie wyrazem stanowiska pracodawcy, natomiast poszkodowany w trakcie ustalania okoliczności i przyczyn wypadku może zgłaszać uwagi do ustaleń zawartych w protokole powypadkowym, które mogą, lecz nie muszą, być uwzględnione przez pracodawcę.

Po zatwierdzeniu protokół jest niezwłocznie dostarczany przez pracodawcę poszkodowanemu, a w przypadku wypadku śmiertelnego członkom jego rodziny. Protokół powypadkowy dotyczący wypadków śmiertelnych, ciężkich i zbiorowych pracodawca doręcza też właściwemu inspektorowi pracy. Inspektor pracy może zwrócić protokół powypadkowy, jeżeli stwierdzi w nim ustalenia naruszające prawa pracownika albo nieprawidłowe wnioski profilaktyczne, z uzasadnionym wnioskiem o ponowne ustalenie okoliczności i przyczyn wypadku.

Pracodawca jest obowiązany przechowywać protokół powypadkowy wraz z dokumentacją przez 10 lat (art. 234 §31 Kodeksu pracy).

Poszkodowany, a w przypadku wypadku śmiertelnego członkowie jego rodziny, mają prawo odwołać się do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych, jeżeli nie zgadzają się ze stwierdzeniami zawartymi w protokole, a w szczególności z ustaleniem, że dane zdarzenie nie było wypadkiem przy pracy.