Zasady rejestrowania wypadku przy pracy w statystycznej karcie wypadku przy pracy

Informacje rejestrowane w statystycznej karcie wypadku dotyczą:

• pracodawcy, u którego zdarzył się wypadek,
• osoby poszkodowanej,
• skutków wypadku,
• przebiegu i okoliczności wypadku.

Zasady rejestrowania tych informacji są zgodne z przyjętymi przez Urząd Statystyczny Unii Europejskiej (Eurostat) dla Europejskich Statystyk Wypadków przy Pracy (ESAW - European Statistics on Accidents at Work). Dostosowując zasady statystyki do wymagań Eurostatu nie zrezygnowano z pozyskiwania informacji dodatkowych, które były rejestrowane w polskich statystykach od wielu lat, jak na przykład przyczyny wypadku czy też szacunkowe straty materialne spowodowane wypadkiem. W ten sposób zakres informacji rejestrowanych w statystycznej karcie wypadku wykracza poza minimum ustalone przez Eurostat.

Informacje rejestrowane do celów statystycznych odnoszą się konsekwentnie do tych faz. Traktując ten model nieco szerzej, statystyczna karta wypadku karta przewiduje również rejestrowanie przyczyn wypadku przy pracy.

Model wypadku przy pracy wg Eurostatu

Do celów statystycznych sytuację bezpośrednio przed wypadkiem opisuje się przez określenie miejsca powstania wypadku, rodzaju miejsca wypadku, procesu pracy oraz czynności wykonywanej przez poszkodowanego w chwili wypadku oraz związanego z nią czynnika materialnego.

Jeżeli poszkodowany wykonuje bezpośrednio przed wypadkiem kilka różnych czynności, należy zarejestrować tę, która jest w największym stopniu związana z powstałym w wypadku urazem. Czynnik materialny związany z czynnością wykonywaną przez poszkodowanego w chwili wypadku oznacza maszynę, narzędzie lub inny przedmiot, używany przez poszkodowanego w chwili, gdy uległ on wypadkowi. Ten czynnik może, ale nie musi być związany z również odchyleniem i nie musi powodować urazu. Jeżeli występuje kilka czynników materialnych związanych z czynnością wykonywaną przez poszkodowanego w chwili wypadku, to powinien zostać wskazany ten czynnik, który występował bezpośrednio przed odchyleniem.

Fazę odchylenia opisuje wydarzenie będące odchyleniem od stanu normalnego oraz czynnik materialny związany z odchyleniem. W klasyfikacji wydarzeń będących odchyleniem od stanu normalnego wyróżniono:

• wydarzenia, które pozostają poza kontrolą poszkodowanego,
• wydarzenia, w których poszkodowany traci kontrolę nad czymś,
• wydarzenia związane z przemocą – fizyczną bądź psychiczną,
• sytuacje, w których wypadek powstał dlatego, że osoba poszkodowana „była w niewłaściwym czasie na niewłaściwym miejscu”.

Jeżeli w chwili wypadku nastąpiło kilka różnych wydarzeń stanowiących odchylenia od stanu normalnego, należy zarejestrować to z nich, które:

• jest najściślej związane z powstałym w wyniku wypadku urazem - najczęściej będzie to ostatnia część łańcucha zdarzeń,
• jest związane z najpoważniejszym urazem doznanym wskutek wypadku (jeżeli spowodował on szereg urazów).

Czynnik materialny związany z odchyleniem to maszyna, narzędzie, obiekt, itp., który ma bezpośredni związek z odchyleniem. Jeśli z odchyleniem związanych jest kilka czynników materialnych, to wówczas musi być wskazany ostatni występujący w fazie odchylenia czynnik materialny.

Wydarzenie powodujące uraz opisuje, w jaki sposób poszkodowany doznał urazu (fizycznego bądź psychicznego), spowodowanego przez czynnik materialny. Czynnik materialny będący źródłem urazu to maszyna, narzędzie, inny obiekt lub czynnik środowiska, z którym kontakt stał się przyczyną urazu (fizycznego lub psychicznego).

Przyczyny wypadku są to wszelkie braki i nieprawidłowości, które bezpośrednio lub pośrednio przyczyniły się do powstania wypadku. Biorąc pod uwagę, że na wystąpienie wypadku składa się na ogół splot różnych przyczyn, w statystycznej karcie wypadku przewidziano możliwość zarejestrowania siedmiu różnych przyczyn. Jest to rozwiązanie zmierzające do ujęcia w statystykach pośrednich oraz źródłowych przyczyn wypadku, a nie tylko jego przebiegu. Statystyki europejskie nie obejmują tego rodzaju informacji, ograniczając się do rejestrowania przebiegu wypadku.

Druk statystycznej karty wypadku wraz z objaśnieniami można znaleźć na stronie internetowej GUS pod adresem: https://form.stat.gov.pl/formularze/2023/passive/Z-KW.pdf.