Niepewność zatrudnienia i związany z nią stres

Większość rozważań dotyczących zagrożeń związanych z wdrażaniem technologii Przemysłu 4.0 koncentruje się na kwestiach związanych z rynkiem pracy. Wynika to z przekonania, że technologie takie jak sztuczna inteligencja szybko się rozpowszechnią i dzięki swoim właściwościom (np. uczenie się, podejmowanie decyzji) mogą zastąpić w pełni pracę człowieka, a tym samym powodować likwidację miejsc pracy.

Oszacowania przedstawiane przez Europejską Fundację na rzecz Poprawy Warunków Życia i Pracy (EUROFOUND) wskazują, że w wyniku procesów automatyzacji może stracić pracę od 10 do 16% pracujących w UE, przy czym w przemyśle, sektorze usług publicznych oraz transporcie może to dotyczyć nawet od 20 do 30-35%. Jednak równocześnie powstaną nowe miejsca pracy w zawodach wymagających wysokich kwalifikacji, a także nowe zawody związane z obsługą i analizą danych.

Problemem jest duże prawdopodobieństwo powstania „luki w umiejętnościach", czyli niedopasowania między wymaganiami nowych technologii i zadań a umiejętnościami pracowników.

Jest rzeczą niewątpliwą, że potrzebni będą raczej pracownicy wykwalifikowani, którzy mogą obsługiwać nowe technologie niż niewykwalifikowani, którzy mogą mieć trudności z realizacją złożonych zadań.

Informacji na temat zmian kadrowych w polskich przedsiębiorstwach wdrażających różne technologie Przemysłu 4.0 (chmurę obliczeniową, Internet rzeczy, analizę danych typu Big Data, sztuczną inteligencję) dostarcza między innymi badanie przeprowadzone przez GUS. Wynika z niego, że w 9,2% tych przedsiębiorstw wzrosła liczba etatów, w 8,5% zatrudniono nowych, wysoko wykwalifikowanych specjalistów, a w 6,2% w niektórych działach przeprowadzono redukcję liczby etatów, przy czym najczęściej redukcja zatrudnienia dotyczyła działów produkcji w tych przedsiębiorstwach, które korzystają z Internetu rzeczy. Wykorzystanie chmury obliczeniowej oraz sztucznej inteligencji miało nieco mniejszy wpływ na zmiany kadrowe. Jednak bez względu na wykorzystywaną technologię procent przedsiębiorstw zatrudniających nowych pracowników był wyższy niż tych redukujących liczbę etatów. Te wyniki potwierdzają, że wdrażanie nowych technologii może przyczynić się do tworzenia nowych miejsc pracy, ale również wskazują na zagrożenie związane z powstawaniem luki w umiejętnościach.

Wdrażanie nowych technologii sprawia, że uczenie się przez całe życie staje się warunkiem wstępnym zdolności do zatrudnienia, co może stanowić poważne wyzwanie, zwłaszcza dla starszych pracowników, którzy nie mają umiejętności posługiwania się narzędziami cyfrowymi. Jest wysoce prawdopodobne, że niepewność pracy i postrzeganie potencjalnego braku możliwości rozwoju i adaptacji do nowych wymagań może być źródłem stresu i niepokoju i stanowić zagrożenie dla zdrowia, przyczyniając się do obniżenia jakości pracy i życia.