Technologie Przemysłu 4.0 a psychospołeczne środowisko pracy

Powszechna automatyzacja stanowisk pracy w Przemyśle 4.0 prowadzi do ograniczenia pracy ręcznej i ciężkich zadań fizycznych, a także do zmian w zakresie zadań realizowanych przez ludzi. W tych warunkach zagrożenia w psychospołecznym środowisku pracy stają się bardziej widoczne niż zagrożenia fizyczne.

Zwiększona interakcja i współpraca pomiędzy pracownikami i maszynami, która jest podstawą Przemysłu 4.0 oznacza konieczność rozwoju interfejsów człowiek-maszyna w celu szybszej realizacji złożonych operacji. W miarę rozwoju tych interfejsów i możliwości realizacji coraz większego zakresu zadań przez maszyny rola człowieka może zostać ograniczona do monotonnego monitorowania, co z kolei może powodować znudzenie i utratę świadomości sytuacyjnej. Powstające przy tym poczucie zmniejszonej kontroli nad ilością i organizacją pracy może być źródłem stresu. Podczas gdy dobrze zaprojektowany interfejs, uwzględniający fizyczne i psychiczne możliwości człowieka, może przyczynić się do zmniejszenia liczby błędów, zwiększenia efektywności i produktywności, a także poprawić niezawodność operatora, to jego niedoskonałości mogą być źródłem złego samopoczucia.

Wprowadzanie bardzo różnych interfejsów wykorzystujących nowoczesne technologie w komunikacji z maszyną potęguje stres związany z pracą u tych osób, które muszą nauczyć się nowych jej sposobów oraz, w przypadku interfejsów przeznaczonych do noszenia, może wpływać na powstawanie dolegliwości układu mięśniowo-szkieletowego. Tak więc z jednej strony wykorzystanie robotów może wpłynąć na poprawę stanu bezpieczeństwa i higieny pracy, między innymi dzięki umożliwieniu systemom sztucznej inteligencji wykonywania prostych i rutynowych zadań, które powodują u ludzi stres, zmęczenie, a także znudzenie powtarzalną pracą, lecz z drugiej strony mogą powodować stres i szereg poważnych problemów, jeśli nie są odpowiednio wdrażane.

Praca wykonywana z wykorzystaniem robotów współpracujących jest w coraz większym stopniu koordynowana i nadzorowana przez komputerowe algorytmy. Algorytmy te często nadają priorytet produktywności, bez odpowiedniego uwzględnienia możliwości pracowników. W ten sposób są oni zmuszani do pracy w tempie robota (zamiast robota pracującego w tempie człowieka) i tracą poczucie kontroli nad tempem, harmonogramem i sposobem wykonywania swojej pracy. Praca wykonywana w takich warunkach jest źródłem stresu i niekorzystnie wpływa na samopoczucie i stan zdrowia. Dodatkowo, algorytmy mogą gromadzić dane na temat wydajności pracowników, które mogą być wykorzystywane do ich nagradzania lub karania.