Ocena ryzyk i szans jako podstawa planowania w zarządzaniu BHP

Wymaganiem prawa wpływającym w sposób zasadniczy na kształtowanie i funkcjonowanie systemu zarządzania BHP jest obowiązek oceny ryzyka zawodowego.

Ryzyko zawodowe zdefiniowano w przepisach prawa jako prawdopodobieństwo wystąpienia niepożądanych zdarzeń związanych z wykonywaną pracą powodujących straty, w szczególności wystąpienia u pracowników niekorzystnych skutków zdrowotnych w wyniku zagrożeń zawodowych występujących w środowisku pracy lub sposobu wykonywania pracy. Jest to podstawowe narzędzie, które powinno być wykorzystywane w celu zapewnienia bezpieczeństwa i ochrony zdrowia pracowników oraz poprawy warunków pracy. Realizacja wymagań prawa dotyczących oceny ryzyka zawodowego jest związana z koniecznością prowadzenia analizy i oceny tego ryzyka zawodowego oraz planowania i podejmowania na podstawie otrzymywanych w wyniku oceny informacji odpowiednich działań, których celem jest eliminacja lub ograniczenie poziomu ryzyka.

W systemie zarządzania BHP zgodnym z wymaganiami normy PN-ISO 45001 przedmiotem analizy i oceny powinno być nie tylko ryzyko zawodowe, które zgodnie z wymaganiami prawa dotyczy pracowników, ale również ryzyko ponoszone przez inne osoby, na które oddziaływać mogą zagrożenia związane z działaniami organizacji, w tym zarówno te osoby, które wykonują pracę na rzecz organizacji i nie są jej pracownikami, jak i te, które organizację odwiedzają lub przebywają w pobliżu nadzorowanych przez nią stanowisk pracy. Konieczne jest również analizowanie i ocena ryzyk dla systemu zarządzania BHP.

Planując działania skierowane na ograniczanie ryzyk dla bezpieczeństwa i zdrowia, a także systemu zarządzania BHP, należy również przeanalizować szanse poprawy wyników osiąganych w zakresie BHP. Szanse te może stwarzać zarówno wdrożenie nowych rozwiązań technicznych, jak i doskonalenie działań realizowanych w ramach systemu zarządzania BHP i wdrażanie dobrych praktyk.

Zwraca się przy tym uwagę na konieczność uwzględnienia w tym procesie różnych aspektów działań prowadzonych w organizacji i różnych informacji, w tym między innymi:

• organizacji pracy, przywództwa i kultury organizacji,
• wyników analiz przyczyn wypadków przy pracy, zdarzeń potencjalnie wypadkowych (łącznie z sytuacjami awaryjnymi) oraz chorób związanych z pracą, które wystąpiły w przeszłości,
• działań rutynowych i nierutynowych,
• osób, na które mogą wpływać prowadzone w organizacji działania (pracowników, osób odwiedzających, podwykonawców i innych) oraz pracowników wykonujących pracę poza jednostką lokalną organizacji,
• sytuacji zagrożenia, które mogą wystąpić w sąsiedztwie stanowisk pracy i są związane z działaniami nadzorowanymi przez organizację lub sytuacji, których wystąpienie w sąsiedztwie stanowisk pracy może spowodować zagrożenia dla pracujących tam osób,
• czynników psychospołecznych w środowisku pracy, a w szczególności przemocy (fizycznej lub psychicznej).

Ważne jest, aby proces identyfikacji zagrożeń obejmował:

• zagrożenia, na które są narażeni pracownicy organizacji oraz zagrożenia, które działania organizacji stwarzają dla innych osób (np. dla podwykonawców, osób odwiedzających organizację, osób przebywających w sąsiedztwie stanowisk pracy nadzorowanych przez organizację itp.),
• nowe zagrożenia, związane z wprowadzaniem w organizacji zmian (np. projektowanie nowych stanowisk pracy, zmiany organizacyjne, nowe procesy, zmiany wyposażenia, zmiany stosowanych materiałów lub narzędzi, itp.),
• oraz uwzględniał aktualizowanie wiedzy na ich temat.

Zidentyfikowane zagrożenia są przedmiotem dalszych analiz podczas oceny ryzyka dla bezpieczeństwa i zdrowia.

W zawartych w normie wytycznych podano przykłady szans poprawy wyników w zakresie BHP. Wśród tych szans wymieniono:

• uwzględnienie wymagań bezpieczeństwa i ochrony zdrowia już na etapie planowania pomieszczeń pracy, stanowisk pracy, procesów, maszyn i urządzeń oraz wprowadzania do nich zmian,
• eliminowanie pracy monotonnej lub w wymuszonym tempie,
• zastosowanie nowych technologii,
• rozwijanie kompetencji w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy,
• stwarzanie warunków do zgłaszania incydentów, itp.
• zwiększenie widocznego wsparcia najwyższego kierownictwa dla systemu zarządzania BHP,
• poprawę procesów badania incydentów,
• zwiększenie współudziału pracowników,
• współpracę w ramach sieci zrzeszających organizacje przodujące w zakresie ochrony bezpieczeństwa i zdrowia w pracy.

Do oceny działań w zakresie identyfikacji zagrożeń oraz oceny ryzyk i szans w systemie zarządzania BHP można wykorzystać przedstawioną niżej listę pytań kontrolnych.