Resilience engineering w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy
Resilience engineering oznacza zdolność systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy do reagowania na pojawiające się nieoczekiwane dysfunkcje, które mogą prowadzić do wielkich awarii przemysłowych, wypadków przy pracy, chorób zawodowych i zdarzeń potencjalnie wypadkowych.
U podstaw koncepcji resilience engenering leży przekonanie, że analiza wypadków przy prac czy zdarzeń potencjalnie wypadkowych jest niewystarczająca do skutecznego zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy. Stanowi ona bowiem jedynie niewielki wycinek wiedzy na temat całego systemu zarządzania. Wiedzę tę należy rozszerzyć o informacje na temat czynników sukcesu zarządzania bhp. Tych bowiem w przedsiębiorstwie jest znacznie więcej niż porażek, wyrażających się występowaniem zdarzeń niepożądanych, więc tego typu czynniki powinny stać w centrum uwagi zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy.
Na koncepcję resilience engineering składają się cztery wzajemnie przenikające się obszary:
- uczenie się i wyciąganie wniosków na podstawie zdarzeń przeszłych (zarówno sukcesów, jak i porażek), przy czym analiza pozytywnych zdarzeń jest równie istotna jak badanie przyczyn porażek (czyli zdarzeń niepożądanych, np. wypadków przy pracy i zdarzeń potencjalnie wypadkowych);
- bieżące monitorowanie sytuacji; najistotniejsze w tym zakresie jest monitorowanie wskaźników wiodących czyli takich wskaźników, które pozwalają mierzyć bezpieczeństwo i higienę pracy a priori czyli zanim pojawi się wypadek czy choroba zawodowa;
- reagowanie, czyli bieżące usuwanie nieprawidłowości będącym wynikiem etapu monitorowania oraz
- antycypowanie czyli przewidywanie niepożądanych zdarzeń, a przede wszystkim szybkie reagowanie w celu uniknięcia potencjalnych zakłóceń.
Procesy monitorowania oraz identyfikacji zagrożeń oraz oceny ryzyk i szans w systemie zarządzania BHP powinny umożliwiać uczenie się i wyciąganie wniosków oraz odpowiednie reagowanie.. Przewidywanie (antycypowanie) zdarzeń przyszłych, które mogłyby zakłócić funkcjonowanie systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy, stanowi element najtrudniejszy do realizacji. Aby móc prawidłowo antycypować zdarzenia przyszłe należy wykorzystywać szereg źródeł informacji, zaczynając od informacji zabranych w wyniku uczenia się i monitorowania. Niemniej ważne są informacje i doświadczenia uzyskane z przedsiębiorstw prowadzących podobną działalność i podwykonawców oraz literatura naukowo – techniczna.
Resilientność (inaczej: sprężystość) systemu zarządzania BHP zgodnego z normą PN-ISO 45001 można osiągnąć dzięki odpowiedniemu zaprojektowaniu i realizacji procesów zarządzania BHP.
W resilientnym systemie zarządzania BHP:
- najwyższe kierownictwo analizuje czynniki decydujące o skuteczności realizowanych działań prewencyjnych oraz zapewnia środki finansowe, techniczną i ludzkie na realizację celów bhp skierowanych na eliminowanie potencjalnych zagrożeń;
- pracownicy biorą udział w analizie przyczyn i przebiegu niebezpiecznych zdarzeń i zachowań ryzykownych w celu zapobiegania podobnym zdarzeniom w przyszłości;
- pracownicy zgłaszają natychmiast zaobserwowane zagrożenia i niebezpieczne zdarzenia;
- przy ustalaniu planów w zakresie bhp bierze się pod uwagę zarówno zaistniałe w przeszłości zdarzenia niebezpieczne, jak i podjęte działania, które przyczyniły się do zapobieżenia wypadkom;
- cele bhp są aktualizowane, gdy nastąpią istotne zmiany w warunkach pracy (np. zostaną zidentyfikowane nowe zagrożenia, nastąpi zdarzenie niebezpieczne) i uwzględniają nie tylko obecne, ale też i potencjalne zagrożenia dla zdrowia i bezpieczeństwa;
- monitoruje się na bieżąco, czy pracownicy posiadają aktualne uprawnienia niezbędne do wykonywania poszczególnych prac;
- zwraca się uwagę, aby nie kierować do niebezpiecznych prac osób będących w złym stanie psychofizycznym;
- pracownikom zapewnia się aktualną wiedzę na temat zagrożeń oraz bezpiecznego wykonywania pracy, jeżeli jest to konieczne to każdorazowo przed przystąpieniem do pracy (np. w formie spotkań);
- pracownicy są na co dzień zachęcani do bezpiecznego wykonywania pracy i zgłaszania zaobserwowanych zagrożeń i zdarzeń niebezpiecznych;
- informacje o niebezpiecznych zdarzeniach i problemach są przekazywane bez zbędnej zwłoki wszystkim zainteresowanym osobom;
- wyniki oceny ryzyka zawodowego jest weryfikowana po zajściu istotnych zdarzeń, wypadków przy pracy lub zgłoszeniu istotnych uwag pracowniczych;
- wypadki przy pracy lub awarie są analizowane w celu wyciągnięcia wniosków na przyszłość
- sprawdza się funkcjonowanie procedur gotowości i reagowania na wypadki przy pracy i awarie (np. alarm pożarowy, cykliczne szkolenia pierwszej pomocy itp.);
- stan środowiska pracy jest monitorowany na bieżąco;
- powstałe niebezpieczne zmiany w warunkach lub w wyposażeniu które mogą powodować zagrożenie wypadkowe, ale nie przeszkadzają w pracy, są niezwłocznie usuwane.