Zapewnienie zasobów i kompetencji oraz kształtowanie świadomości w systemie zarządzania BHP

Wszystkie normy dla systemów zarządzania BHP wskazują na potrzebę zapewnienia w organizacji zasobów, które są niezbędne do wdrożenia, utrzymywania i ciągłego doskonalenia tych systemów. Pod pojęciem potrzebnych zasobów rozumie się przede wszystkim zasoby ludzkie (z uwzględnieniem uwarunkowań demograficznych, różnorodności, wiedzy i kompetencji), infrastrukturę (budynki, sprzęt techniczny, technologie informatyczne i systemy komunikacji, systemy awaryjne itp.) oraz zasoby finansowe.

W każdym systemie zarządzania BHP istotny wpływ na osiągane wyniki mają kompetencje pracujących w tym systemie osób. W systemach zarządzania BHP spełniających wymagania norm konieczne jest zapewnienie, że wszyscy pracownicy, a także inne osoby wykonujące pracę pod kontrolą organizacji, posiadają odpowiednie do potrzeb, udokumentowane kompetencje. W szczególności, zgodnie z wymaganiami normy PN-ISO 45001 konieczne jest:

• określenie potrzebnych kompetencji osób, których działania mają lub mogą mieć wpływ na wyniki osiągane w systemie zarządzania BHP;
• zapewnienie, że osoby pracujące mają odpowiednie kompetencje (w tym umiejętność identyfikowania zagrożeń), wynikające z wykształcenia, szkolenia lub doświadczenia;
• jeżeli to konieczne, podjęcie odpowiednich działań w celu pozyskania potrzebnych kompetencji (takich jak szkolenie, mentoring lub zatrudnienie kompetentnych osób) i ocena skuteczności tych działań;
• utrzymywanie udokumentowanych informacji odnośnie kompetencji.

W celu zapewnienia, że pracownicy posiadają potrzebne kompetencje, odpowiednio do ich roli w organizacji, zalecane jest przeprowadzanie okresowych ocen pracowników, identyfikowanie brakujących kompetencji oraz określanie sposobów ich pozyskiwania. Ocena kompetencji powinna być przeprowadzana również zawsze wówczas, gdy w organizacji są wprowadzane zmiany.

Należy pamiętać, że podstawowe wymagania odnośnie kompetencji są zawarte w przepisach prawa, zgodnie z którymi nie wolno dopuścić pracownika do pracy, do której wykonywania nie posiada on wymaganych kwalifikacji lub potrzebnych umiejętności, a także dostatecznej znajomości przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy. Niezbędnym warunkiem uzyskania odpowiednich kompetencji w zakresie bhp jest odbycie wymaganego przepisami prawa szkolenia w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy przed dopuszczeniem do pracy (szkolenie wstępne, obejmujące instruktaż wstępny, instruktaż stanowiskowy oraz szkolenie wstępne podstawowe) oraz udział w szkoleniach okresowych. Szkolenia te odbywają się w czasie pracy i na koszt pracodawcy. Pracownik powinien być również szkolony zawsze w przypadku przeniesienia lub zmiany pracy, wprowadzenia zmian w wyposażeniu stanowiska pracy oraz zmian technologii i organizacji pracy. Ramowe programy szkoleń (wstępnych i okresowych) dla poszczególnych grup stanowisk pracy określono w przepisach prawa.

W celu właściwego przygotowania i realizacji szkoleń, które muszą być przeprowadzone zgodnie z przepisami prawa, a także innych szkoleń dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy należy w szczególności:

• identyfikować potrzeby szkoleniowe,
• oceniać zrozumienie i przyswojenie treści szkolenia przez uczestników,
• oceniać programy i realizatorów szkoleń.

Normy dla systemów zarządzania BHP wskazują również na konieczność uświadamiania pracownikom zagadnień dotyczących BHP, w tym zagrożeń i związanego z nimi ryzyka zawodowego, korzyści wynikających z poprawy stanu BHP, a także zadań i odpowiedzialności za bezpieczeństwo i higienę pracy. Tego rodzaju wymagania mają zwrócić uwagę osób projektujących i wdrażających systemy na potrzebę kreowania postaw i przekonań tworzących wysoką kulturę bezpieczeństwa. Ważną rolę odgrywają tu szkolenia i informowanie, a także odpowiednie zaprojektowanie poszczególnych elementów systemu.

Zgodnie z wymaganiami normy PN-ISO 45001 wszystkie osoby pracujące na rzecz organizacji powinny być świadome:

• polityki i celów BHP;
• swojego wkładu w skuteczność systemu zarządzania BHP, w tym korzyści wynikających z poprawy wyników w zakresie BHP;
• potencjalnych konsekwencji braku zgodności z wymaganiami systemu zarządzania BHP;
• incydentów i wyników ich badania;
• zagrożeń, ryzyk i działań skierowanych na ich eliminowanie i ograniczanie;
• możliwości przerwania pracy w sytuacji stwarzającej bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia i życia.

Dla zapewnienia bezpieczeństwa w miejscu pracy należy również pamiętać o kompetencjach i szkoleniu pracowników podwykonawców. Każdy podwykonawca powinien wykazać, że zatrudniani przez niego pracownicy mają odpowiednie kompetencje i zostali przeszkoleni w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy. W razie potrzeby, w celu podniesienia świadomości zagrożeń na stanowiskach pracy, pracownikom tym należy zapewnić odpowiednie szkolenie.

Do oceny działań dotyczących zapewnienia kompetencji i szkolenia w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy można wykorzystać przedstawioną niżej listę pytań kontrolnych.

• Czy określono kompetencje potrzebne do wykonywania pracy na poszczególnych stanowiskach?
• Czy wszyscy pracownicy posiadają właściwe i odpowiednio udokumentowane kompetencje do wykonywania powierzonych im zadań (wynikające z wykształcenia, wyszkolenia i/lub doświadczenia)?
• Czy wprowadzono rozwiązania organizacyjne (w zarządzeniach lub procedurach) zapewniające, że wszystkie potrzebne szkolenia w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy są przeprowadzane?
• Czy są przeprowadzane są wszystkie wymagane przepisami szkolenia bhp (wstępne, okresowe)?
• Czy zapewnia się pracownikom szkolenia specjalistyczne?
• Czy programy szkoleń są dostosowane do potrzeb różnych grup pracowników (kierownictwo, nadzór, pracownicy produkcyjni, pracownicy administracji itp.)?
• Czy przeprowadza się ocenę jakości prowadzonych szkoleń (np. sprawdzanie wyników przeprowadzanych szkoleń, ocena jednostek szkoleniowych)?
• Czy podczas oceny pracowników (np. w systemie premiowania) uwzględnia się ich postawy wobec bezpieczeństwa i ochrony zdrowia?
• Czy istnieje system, który może motywować pracowników do angażowania się w działania na rzecz zapewnienia bezpieczeństwa i ochrony zdrowia?